{"id":3511,"date":"2026-11-16T04:42:28","date_gmt":"2026-11-16T04:42:28","guid":{"rendered":"https:\/\/p.dialog.vip\/?page_id=3511"},"modified":"2026-11-16T04:42:28","modified_gmt":"2026-11-16T04:42:28","slug":"trzy-pamieci-i-niepamiec","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/archiwum-dialogu-test\/trzy-pamieci-i-niepamiec\/","title":{"rendered":"Trzy pami\u0119ci i niepami\u0119\u0107"},"content":{"rendered":"<p>Trzy pami\u0119ci i niepami\u0119\u0107<\/p>\n<p>&#8220;Biedni Polacy patrz\u0105 na getto&#8221; &#8211; 20   lat p\u00f3\u017aniej<\/p>\n<p><strong>Rzadka to rzecz, \u017ce po dw\u00f3ch   dziesi\u0119cioleciach wraca si\u0119 do artyku\u0142u prasowego, by nadal o nim dyskutowa\u0107. Na   czym polega aktualno\u015b\u0107 &#8220;Tygodnikowego&#8221; tekstu Jana B\u0142o\u0144skiego, kt\u00f3ry wed\u0142ug   niekt\u00f3rych otworzy\u0142 drog\u0119 do dialogu polsko-\u017cydowskiego?<\/strong><\/p>\n<p>Agnieszka Sabor   \/2007-10-18<\/p>\n<p>Przed debat\u0105 ks. Adam Boniecki odebra\u0142 Krzy\u017c   Oficerski Orderu Odrodzenia Polski za zaanga\u017cowanie w dzia\u0142alno\u015b\u0107 opozycyjn\u0105   przed Sierpniem 1980 r. i wsparcie Studenckiego Komitetu Solidarno\u015bci. \/ Fot.   GRZEGORZ KOZAKIEWICZ<\/p>\n<p>Na to pytanie pr\u00f3bowano   odpowiedzie\u0107 w krakowskim Centrum Kultury \u017bydowskiej, kt\u00f3re zorganizowa\u0142o dwie   debaty po\u015bwi\u0119cone artyku\u0142owi B\u0142o\u0144skiego. Najpierw mieli o nim rozmawia\u0107   przedstawiciele generacji m\u0142odszej, dla kt\u00f3rej &#8211; wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o &#8211; powinien   on by\u0107 czym\u015b oczywistym. Tymczasem Eugenia Prokop-Janiec, uczennica autora,   przypomnia\u0142a, jak na wyk\u0142adach i seminariach, w rozmowach ze studentami i   asystentami, krystalizowa\u0142y si\u0119 tezy krakowskiego literaturoznawcy, kt\u00f3ry   artyku\u0142uj\u0105c je nie czu\u0142 si\u0119 ani prekursorem, ani bohaterem.<\/p>\n<p>            Zbyt dobrze   pami\u0119ta\u0142 co\u015b, co zdarzy\u0142o mu si\u0119 w czasie okupacyjnego dzieci\u0144stwa. Kt\u00f3rego\u015b   wieczoru dostrzeg\u0142 wychodz\u0105ce z kana\u0142\u00f3w dwie postaci. Bez w\u0105tpienia byli to   \u017bydzi. Zobaczywszy ich, aryjski ch\u0142opak poczu\u0142 wstyd i strach. Wstyd &#8211; bo by\u0142   przecie\u017c bezradny, w \u017caden spos\u00f3b nie m\u00f3g\u0142 im pom\u00f3c. Strach &#8211; bo wola\u0142by ich nie   zobaczy\u0107. Kto wie, czy w tym wspomnieniu nie kryje si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142o artyku\u0142u, kt\u00f3ry w   1987 r. mia\u0142 si\u0119 ukaza\u0107 na \u0142amach &#8220;TP&#8221;?<\/p>\n<p>            Znaczenie tamtego okupacyjnego   obrazka zdawa\u0142a si\u0119 potwierdza\u0107 wypowied\u017a Macieja Gablanowskiego, niespe\u0142na   trzydziestoletniego historyka z UJ i redaktora wydawnictwa Znak. Dla niego   historia pozostaje w bezpo\u015brednim zwi\u0105zku z socjologi\u0105, za\u015b wspomnienia,   \u015bwiadectwa, opowie\u015bci &#8211; wszystko to, co sk\u0142ada si\u0119 na oral history &#8211; stanowi\u0105   \u017ar\u00f3d\u0142o o takim samym znaczeniu, jak zasoby archiw\u00f3w. I r\u00f3wnie\u017c w tym kontek\u015bcie   nale\u017cy my\u015ble\u0107 o artykule B\u0142o\u0144skiego.<\/p>\n<p>            Jeszcze inny punkt wyj\u015bcia dla   swojej wypowiedzi wybra\u0142a dziennikarka &#8220;TP&#8221; Patrycja Bukalska. Zainteresowa\u0142o   j\u0105, co w relacjach polsko-\u017cydowskich wydarzy\u0142o si\u0119 w ci\u0105gu 20 lat, kt\u00f3re min\u0119\u0142y   od tamtej publikacji.<\/p>\n<p>            Ta ostatnia kwestia pozostawa\u0142a w tle drugiej   debaty, w kt\u00f3rej wzi\u0119li udzia\u0142 bezpo\u015bredni &#8220;\u015bwiadkowie&#8221; publikacji tekstu   B\u0142o\u0144skiego &#8211; ks. Adam Boniecki i Adam Michnik &#8211; a tak\u017ce Tomasz Terlikowski z   &#8220;Rzeczpospolitej&#8221;.<\/p>\n<p>            W swoim wyst\u0105pieniu redaktor naczelny &#8220;TP&#8221; zwr\u00f3ci\u0142   uwag\u0119 na to, co stanowi\u0142o si\u0142\u0119 tamtego artyku\u0142u &#8211; tak powa\u017cn\u0105, \u017ce budz\u0105c\u0105   sprzeciw czytelnika. Nie chodzi\u0142o bowiem wy\u0142\u0105cznie o polski antysemityzm.   Kwestie, kt\u00f3re postawi\u0142 B\u0142o\u0144ski, by\u0142y bardziej dramatyczne: czy jako bierny   obserwator Zag\u0142ady zachowuj\u0119 niewinno\u015b\u0107, czy mog\u0119 zosta\u0107 zaliczony do pomocnik\u00f3w   \u015bmierci? I jeszcze jedno: na moich oczach zamordowano mojego s\u0105siada, a ja go   nie op\u0142aka\u0142em.<\/p>\n<p>            Adam Michnik wspomina\u0142 swoje pierwsze &#8211; negatywne &#8211;   wra\u017cenia z lektury eseju B\u0142o\u0144skiego i d\u0142ugie dyskusje z Jackiem Kuroniem, kt\u00f3ry   za\u017carcie go broni\u0142. On sam uwa\u017ca\u0142 w\u00f3wczas, \u017ce to zbyt du\u017cy ci\u0119\u017car, \u017ce   spo\u0142ecze\u0144stwu nie wolno k\u0142a\u015b\u0107 na plecy okupacyjnej historii. Dopiero po 1989 r.   zrozumia\u0142, \u017ce B\u0142o\u0144ski napisa\u0142 jeden z najwa\u017cniejszych tekst\u00f3w w ca\u0142ej powojennej   historii Polski. To prawda, w naszym kraju antysemityzm nie mia\u0142 podczas   okupacji zbyt wielu okazji, \u017ceby si\u0119 skompromitowa\u0107 (jeste\u015bmy dumni, \u017ce nie   mieli\u015bmy swojego Quislinga). Jednak Czes\u0142aw Mi\u0142osz, zapytany niegdy\u015b przez   naczelnego &#8220;Gazety Wyborczej&#8221; o antysemityzm, powiedzia\u0142, \u017ce ka\u017cda odpowied\u017a   by\u0142aby ju\u017c usprawiedliwieniem. A to ma swoje konsekwencje.<\/p>\n<p>            Rzecz w tym,   \u017ce artyku\u0142 B\u0142o\u0144skiego nie dotyczy\u0142 wy\u0142\u0105cznie wojennej przesz\u0142o\u015bci. Stawia\u0142   pytanie o to, czym jest polsko\u015b\u0107, jakie s\u0105 jej zadania i cele. Pytanie   szczeg\u00f3lnie aktualne. Zdaniem Michnika, B\u0142o\u0144ski wpisuje si\u0119 w ci\u0105g my\u015blenia,   kt\u00f3ry wyznaczaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c Jan J\u00f3zef Lipski i Jerzy Jedlicki. Niestety, dzi\u015b ta   opcja przegrywa.<\/p>\n<p>            Tu rodzi si\u0119 pytanie, kt\u00f3re prowadz\u0105cy debat\u0119 prof. Jan   Wole\u0144ski postawi\u0142 redaktorowi &#8220;Rzeczpospolitej&#8221;: czy tekst B\u0142o\u0144skiego zmie\u015bci\u0142by   si\u0119 w obowi\u0105zuj\u0105cej dzisiaj polityce historycznej, skoro s\u0142owo &#8220;\u017byd&#8221; nadal   pozostaje stereotypowym synonimem &#8220;obcego&#8221;. Tomasz Terlikowski odpowiedzia\u0142, \u017ce   polityka historyczna ma wiele twarzy, zar\u00f3wno Jana \u017baryna, jak i Tomasza Merty.   Za\u015b je\u015bli chodzi o relacje polsko-\u017cydowskie, nie chcemy pami\u0119ta\u0107 nie tylko tego,   co z\u0142e, ale nawet tego, co dobre. Nie chodzi o to, by obydwie pami\u0119ci   pozostawa\u0142y wobec siebie wrogie, ale o to, by si\u0119 nawzajem uzupe\u0142nia\u0142y.   Przypomnie\u0107 przy tym trzeba, \u017ce dla Polak\u00f3w zawsze wa\u017cny b\u0119dzie fakt, i\u017c oni   tak\u017ce, cho\u0107 w mniejszym stopniu, byli ofiarami niemieckich represji. Terlikowski   doda\u0142, \u017ce &#8220;lekcj\u0119 mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego odbiera si\u0119 w domu&#8221;.<\/p>\n<p>            Jednak, jak   zasugerowa\u0142 prof. Wole\u0144ski, nale\u017cy m\u00f3wi\u0107 nie tyle o dw\u00f3ch, ile o trzech   pami\u0119ciach, bowiem ta polska rozpada si\u0119 na dwie, o zupe\u0142nie innej genezie.   Konsekwencje tego rozpadu pami\u0119ci Adam Michnik zauwa\u017ca we wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci: dla   jednych ostatnie kilkana\u015bcie lat to najwspanialszy fragment historii Polski, dla   innych &#8211; ubekistan. Jednocze\u015bnie na wsp\u00f3\u0142czesny podzia\u0142 rzutuje przesz\u0142o\u015b\u0107,   zar\u00f3wno Dwudziestolecia, jak i okresu II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n<p>            Kluczem jest tu   Ko\u015bci\u00f3\u0142. Naczelny &#8220;Gazety&#8221; po raz kolejny powt\u00f3rzy\u0142: &#8220;Jest moim marzeniem, \u017ceby   chrze\u015bcijanie przynajmniej kilka razy do roku &#8211; i to nie tylko w &gt;Tygodniku   Powszechnym&lt;, ale w Episkopacie, z ambony &#8211; s\u0142yszeli, \u017ce antysemityzm jest   grzechem (&#8220;nie tylko wobec Ducha \u015awi\u0119tego, ale i Matki Boskiej&#8221; &#8211; wtr\u0105ci\u0142 ks.   Boniecki). Jak dot\u0105d od przedstawicieli Episkopatu zdarza mi si\u0119 s\u0142ysze\u0107, \u017ce nie   by\u0142oby antysemityzmu, gdyby nie by\u0142o antypolonizmu. Tymczasem tacy b\u0119d\u0105 Polacy,   jaki b\u0119dzie Ko\u015bci\u00f3\u0142 polski&#8221;.<\/p>\n<p><strong>***<\/strong><\/p>\n<p>            W obydwu   debatach w Centrum Kultury \u017bydowskiej objawi\u0142 si\u0119 jeszcze jeden aspekt dzie\u0142a   Jana B\u0142o\u0144skiego. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jego aktualno\u015b\u0107 wynika st\u0105d, i\u017c tekst o   biednych Polakach patrz\u0105cych przed ponad sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu laty na p\u0142on\u0105ce   warszawskie getto nie dotyczy czego\u015b zewn\u0119trznego, ale nas samych &#8211; dzisiaj.   Spotkania w CK\u017b pokaza\u0142y r\u00f3wnie\u017c, \u017ce mimo przedwyborczej, marketingowej   teatralizacji \u017cycia publicznego mo\u017cliwa jest jeszcze powa\u017cna rozmowa.?<\/p>\n<p>Tygodnik Powszechny\n<\/p>\n<p>\u00a0<\/p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Trzy pami\u0119ci i niepami\u0119\u0107 &#8220;Biedni Polacy patrz\u0105 na getto&#8221; &#8211; 20 lat p\u00f3\u017aniej Rzadka to rzecz, \u017ce po dw\u00f3ch dziesi\u0119cioleciach wraca si\u0119 do artyku\u0142u prasowego, by nadal o nim dyskutowa\u0107. Na czym polega aktualno\u015b\u0107 &#8220;Tygodnikowego&#8221; tekstu Jana B\u0142o\u0144skiego, kt\u00f3ry wed\u0142ug niekt\u00f3rych otworzy\u0142 drog\u0119 do dialogu polsko-\u017cydowskiego? Agnieszka Sabor \/2007-10-18 Przed debat\u0105 ks. Adam Boniecki odebra\u0142 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"parent":3421,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-3511","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3511","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3511"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3511\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3521,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3511\/revisions\/3521"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3421"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3511"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}