{"id":3510,"date":"2026-11-16T04:42:28","date_gmt":"2026-11-16T04:42:28","guid":{"rendered":"https:\/\/p.dialog.vip\/?page_id=3510"},"modified":"2026-11-16T04:42:28","modified_gmt":"2026-11-16T04:42:28","slug":"bez-gniewu-i-podejrzen","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/archiwum-dialogu-test\/bez-gniewu-i-podejrzen\/","title":{"rendered":"Bez gniewu i podejrze\u0144"},"content":{"rendered":"<p><b>Bez<br \/>\n            gniewu i podejrze\u0144<br \/>\n<\/b><br \/>\n\u00a0<\/p>\n<p>Tygodnik Powszechny,<br \/>\n              nr 21\/2001 <\/p>\n<p>Z rabinem Davidem Novakiem rozmawiaj\u0105 Barbara Krasowska i Jaros\u0142aw Makowski<\/p>\n<p>\n        BARBARA KRASOWSKA, JAROS\u0141AW MAKOWSKI:  Jak Pan Profesor czuje si\u0119 w Polsce?<br \/>\n        RABIN DAVID NOVAK:  Zosta\u0142em mi\u0142o przyj\u0119ty przez polskich przyjaci\u00f3\u0142.<br \/>\n         W czasie mojego pi\u0119ciodniowego pobytu w waszym kraju wyg\u0142osi\u0142em dziewi\u0119\u0107<br \/>\n         wyk\u0142ad\u00f3w, kt\u00f3re spotka\u0142y si\u0119 z \u017cywym zainteresowaniem. Czy byli to studenci<br \/>\n         KUL czy klerycy w seminarium &#8211; wszyscy interesowali si\u0119 stosunkami \u017cydowsko-chrze\u015bcija\u0144skimi.<br \/>\n        &#8211; Czy do\u015bwiadczy\u0142 Pan Profesor przejaw\u00f3w antysemityzmu ze strony Polak\u00f3w?<br \/>\n        <br \/>\n        &#8211; Jedynym przejawem antysemityzmu, z jakim spotka\u0142em si\u0119 w Polsce, by\u0142<br \/>\n          anty\u017cydowski napis, kt\u00f3ry zobaczy\u0142em w Warszawie. Na jednym z wyk\u0142ad\u00f3w<br \/>\n          kto\u015b postawi\u0142 mi antysemickie pytanie. Ale, co ciekawe, pytanie to<br \/>\n         spotka\u0142o  si\u0119 z dezaprobat\u0105 reszty s\u0142uchaczy, co sprawi\u0142o, \u017ce pytaj\u0105cy<br \/>\n         natychmiast  zmieni\u0142 sw\u00f3j konfrontacyjny ton. Istotne jest jednak to,<br \/>\n         \u017ce Polacy, kt\u00f3rych  dzi\u015b spotykam, s\u0105 zupe\u0142nie innymi lud\u017ami &#8211; otwartymi<br \/>\n         i bardziej tolerancyjnymi  ni\u017c ci sprzed kilkunastu jeszcze lat. Zapewne<br \/>\n         wynika to z oswajania si\u0119  z demokracj\u0105 i wolno\u015bci\u0105, kt\u00f3r\u0105 przecie\u017c<br \/>\n         cieszycie si\u0119 dopiero od 10 lat.<br \/>\n        &#8211; Ale wielu wci\u0105\u017c \u017byd\u00f3w \u017cyje w prze\u015bwiadczeniu, \u017ce Polacy to antysemici.<br \/>\n        &#8211; Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w opu\u015bci\u0142a Polsk\u0119 ze z\u0142ymi, a czasami<br \/>\n          dramatycznymi wspomnieniami. Polska w ich pami\u0119ci ods\u0142ania si\u0119 jako<br \/>\n         piek\u0142o,  gdzie w bestialski spos\u00f3b mordowano ich dzieci, rodziny, przyjaci\u00f3\u0142&#8230;<br \/>\n          Dlatego te\u017c trudno tym ludziom zrozumie\u0107, \u017ce Polska si\u0119 zmieni\u0142a. Rola<br \/>\n          takich \u017byd\u00f3w jak ja polega m.in. na tym, aby ten negatywny obraz waszego<br \/>\n          kraju zmienia\u0107. M\u00f3wi\u0107 moim \u017cydowskim przyjacio\u0142om, \u017ce Polska jest dzi\u015b<br \/>\n          zupe\u0142nie innym, lepszym krajem. \u017be nie ma tutaj antysemityzmu, cho\u0107<br \/>\n         nie  da si\u0119 ukry\u0107, \u017ce czasami &#8211; mam tego \u015bwiadomo\u015b\u0107 &#8211; pojawiaj\u0105 si\u0119<br \/>\n         ludzie  o skrajnych pogl\u0105dach.<br \/>\n        &#8211; Nale\u017cy Pan Profesor do grona 170 intelektualist\u00f3w \u017cydowskich, kt\u00f3rzy<br \/>\n          podpisali g\u0142o\u015bn\u0105 ju\u017c deklaracj\u0119 &#8220;Dabru Emet&#8221; (&#8220;M\u00f3wcie prawd\u0119&#8221;). Dokument<br \/>\n          ten, jak wielokrotnie Pan Profesor pisa\u0142 i m\u00f3wi\u0142, jest odpowiedzi\u0105<br \/>\n         na  postanowienia II Soboru Watyka\u0144skiego, a przede wszystkim na deklaracj\u0119<br \/>\n          &#8220;Nostra aetate&#8221; m\u00f3wi\u0105c\u0105 o dialogu mi\u0119dzyreligijnym. Jednak od Soboru<br \/>\n         min\u0119\u0142o  prawie 40 lat. W tym czasie tak\u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki potwierdzi\u0142<br \/>\n         swoje  nowe podej\u015bcie do \u017byd\u00f3w. Dlaczego zatem &#8220;Dabru Emet&#8221; powsta\u0142o<br \/>\n         dopiero  teraz?<br \/>\n        &#8211; Zgadzam si\u0119, \u017ce my, \u017bydzi, tak\u0105 deklaracj\u0119 powinni\u015bmy napisa\u0107 wcze\u015bniej.<br \/>\n         To jednak, \u017ce dokument powsta\u0142 by\u0107 mo\u017ce zbyt p\u00f3\u017ano, nie obni\u017ca jego<br \/>\n        rangi  i znaczenia. Tak w j\u0119zyku angielskim, jak i polskim funkcjonuje<br \/>\n        powiedzenie:  &#8220;lepiej p\u00f3\u017ano ni\u017c wcale&#8221;. Odwlekanie napisania &#8220;Dabru Emet&#8221;<br \/>\n        by\u0142o podyktowane  tak\u017ce i tym, \u017ce wielu chrze\u015bcijan musia\u0142o si\u0119 oswoi\u0107<br \/>\n        z rewolucj\u0105, jak\u0105  przynios\u0142y uchwa\u0142y soborowe. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to nie tylko<br \/>\n        ze zmian\u0105 postrzegania  nas przez chrze\u015bcijan. Tak\u017ce \u017bydzi dowiedzieli<br \/>\n        si\u0119 w\u00f3wczas, \u017ce chrze\u015bcijanie  chc\u0105 zmieni\u0107 spos\u00f3b postrzegania judaizmu<br \/>\n        i narodu \u017cydowskiego. Wiemy  nie od dzi\u015b, \u017ce zmiana \u015bwiadomo\u015bci wi\u0105\u017c\u0105ca<br \/>\n        si\u0119 z zakwestionowaniem wielowiekowego  postrzegania ludzi nale\u017c\u0105cych<br \/>\n        do innej grupy wyznaniowej czy narodowej  jest trudna i poch\u0142ania du\u017co<br \/>\n        czasu. Deklaracj\u0119 &#8220;Dabru Emet&#8221; nale\u017cy odczytywa\u0107  jako kolejny g\u0142os w,<br \/>\n        jak s\u0105dz\u0119, tw\u00f3rczym ju\u017c dialogu \u017cydowsko-chrze\u015bcija\u0144skim.<br \/>\n        &#8211; Rozumiemy jednak, \u017ce tak jak Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II mia\u0142 swoich zagorza\u0142ych<br \/>\n          przeciwnik\u00f3w w Ko\u015bciele, tak r\u00f3wnie\u017c &#8220;Dabru emet&#8221; nie zosta\u0142a przyj\u0119ta<br \/>\n          przez wszystkich \u017byd\u00f3w entuzjastycznie.<br \/>\n         To prawda, \u017ce nie wszyscy \u017bydzi przyj\u0119li ten dokument z \u017cyczliwo\u015bci\u0105.<br \/>\n         Ale \u017bydzi m\u00f3wi\u0105 tym samym g\u0142osem tylko w jednej sprawie musimy przetrwa\u0107.<br \/>\n         Deklaracja nie jest ani pierwszym, ani zapewne ostatnim g\u0142osem w tym<br \/>\n        dialogu.  Ju\u017c dzi\u015b trwaj\u0105 przygotowania do wydania ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3ra b\u0119dzie<br \/>\n        zawiera\u0107  g\u0142osy zar\u00f3wno zwolennik\u00f3w, jak i przeciwnik\u00f3w &#8220;Dabru Emet&#8221;.<br \/>\n        S\u0105 bowiem  \u017bydzi, kt\u00f3rzy s\u0105dz\u0105, \u017ce nasz dialog jest ca\u0142kowicie bezu\u017cyteczny.<br \/>\n        Istniej\u0105  i tacy, kt\u00f3rzy sprowadzaj\u0105 go tylko do kwestii politycznych,<br \/>\n        bior\u0105c w  nawias w\u0105tki religijne i teologiczne. Dobrze wi\u0119c, \u017ce wszelkie<br \/>\n        w\u0105tpliwo\u015bci,  znaki zapytania, ale tak\u017ce argumenty za jeszcze g\u0142\u0119bszym<br \/>\n        dialogiem teologicznym  oraz konieczno\u015bci\u0105 pojednania chrze\u015bcija\u0144sko-\u017cydowskiego<br \/>\n        i polsko-\u017cydowskiego  zostan\u0105 jasno wyartyku\u0142owane. <br \/>\n        My\u015bl\u0119 jednak, \u017ce teraz mo\u017cna unikn\u0105\u0107 ju\u017c gniewu i podejrze\u0144, kt\u00f3re charakteryzowa\u0142y<br \/>\n        wi\u0119kszo\u015b\u0107 naszych wcze\u015bniejszych rozm\u00f3w. Dzi\u0119ki drodze, kt\u00f3r\u0105 ju\u017c przebyli\u015bmy<br \/>\n        i zrodzonemu w trakcie jej trwania zaufaniu powoli wy\u0142ania si\u0119 mi\u0119dzy<br \/>\n        nami g\u0142\u0119bsze zrozumienie. W nowej rozmowie chodzi nie tylko o nowe rozumienie<br \/>\n        \u017byd\u00f3w i judaizmu przez chrze\u015bcijan oraz chrze\u015bcijan przez \u017byd\u00f3w, ale by\u0107<br \/>\n        mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c o nowe rozumienie chrze\u015bcija\u0144stwa przez chrze\u015bcijan i judaizmu<br \/>\n        przez \u017byd\u00f3w.<br \/>\n        &#8211; W &#8220;Dabru Emet&#8221; czytamy, \u017ce &#8220;nazizm nie jest fenomenem chrze\u015bcija\u0144skim&#8221;.<br \/>\n         Zapewne nie wszyscy \u017bydzi przystan\u0105 na tak\u0105 konstatacj\u0119?<br \/>\n        &#8211; Kiedy pracowali\u015bmy nad tekstem &#8220;Dabru Emet&#8221;, mieli\u015bmy \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce<br \/>\n          to sformu\u0142owanie wywo\u0142a najwi\u0119ksze kontrowersje. Tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o.<br \/>\n         Ale  z drugiej strony otrzymuj\u0119 liczne g\u0142osy ludzi, kt\u00f3rzy prze\u017cyli<br \/>\n         Holocaust  i zgadzaj\u0105 si\u0119 z tym zdaniem. Wi\u0119cej, ludzie ci niejednokrotnie<br \/>\n         zawdzi\u0119czaj\u0105  swoje \u017cycie chrze\u015bcijanom. Poparcie ocala\u0142ych z Zag\u0142ady<br \/>\n         dla naszych dzia\u0142a\u0144  na rzecz dialogu podpowiada mi, \u017ce idziemy s\u0142uszn\u0105<br \/>\n         drog\u0105.<br \/>\n        G\u0142\u0119boko wierz\u0119 w sens dialogu, r\u00f3wnie\u017c teologicznego, mi\u0119dzy chrze\u015bcijanami<br \/>\n         i \u017bydami. Jestem przekonany, \u017ce rozmowa ta mo\u017ce przynie\u015b\u0107 korzy\u015bci nam,<br \/>\n         \u017bydom. Im d\u0142u\u017cej anga\u017cuj\u0119 si\u0119 w ten dialog, tym bardziej mam \u015bwiadomo\u015b\u0107,<br \/>\n         jak wiele &#8211; cho\u0107 nie mo\u017cna zaciera\u0107 zasadniczych r\u00f3\u017cnic  \u0142\u0105czy judaizm<br \/>\n         z chrze\u015bcija\u0144stwem.<br \/>\n        &#8211; Jak du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej zna tre\u015b\u0107 &#8220;Dabru Emet&#8221;?<br \/>\n        &#8211; Wci\u0105\u017c za ma\u0142a&#8230; Ale wa\u017cne jest to, \u017ce deklaracj\u0119 &#8220;Dabru Emet&#8221; poznaje<br \/>\n         coraz wi\u0119cej chrze\u015bcijan. \u017bydzi nie s\u0105 jeszcze przyzwyczajeni, aby dyskutowa\u0107<br \/>\n         o teologii z przedstawicielami innej religii. To dla nas zupe\u0142nie nowe<br \/>\n         do\u015bwiadczenie. Musimy mie\u0107 troch\u0119 czasu, aby nauczy\u0107 si\u0119 dyskutowa\u0107<br \/>\n        tak\u017ce  o teologii.<br \/>\n        &#8211; Czym dla Pana Profesora jest ujawnienie zbrodni w Jedwabnem?<br \/>\n        &#8211; Nie by\u0142 to dla mnie szok. Rodzina mojej \u017cony, kt\u00f3ra mieszka\u0142a na Litwie,<br \/>\n          zosta\u0142a wymordowana przez tamtejsz\u0105 lokaln\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107. Dlatego wiem,<br \/>\n          \u017ce takie mordy na ludno\u015bci \u017cydowskiej mia\u0142y miejsce i nie by\u0142y to pojedyncze<br \/>\n          przypadki.<br \/>\n        &#8211; Czy w zwi\u0105zku z tym czeka Pan Profesor na s\u0142owo &#8220;przepraszam&#8221; ze strony<br \/>\n          polskich w\u0142adz pa\u0144stwowych czy ko\u015bcielnych?<br \/>\n        &#8220;Przepraszam&#8221;  to moje zdanie &#8211; jest s\u0142owem niefortunnym. Bo kto kogo<br \/>\n          mia\u0142by w tym przypadku przeprasza\u0107? Inaczej ma si\u0119 rzecz z osobami,<br \/>\n         kt\u00f3re  bra\u0142y bezpo\u015bredni udzia\u0142 w tych dramatycznych wydarzeniach. Maj\u0105<br \/>\n         one nie  tylko prawo, ale wynikaj\u0105cy z odpowiedzialno\u015bci obowi\u0105zek przeproszenia.<br \/>\n          Natomiast Polacy, kt\u00f3rzy nie przyczynili si\u0119 do zbrodni w Jedwabnem<br \/>\n         lub  w innych miejscach, nie s\u0105 za ni\u0105 odpowiedzialni. Nie zmienia to<br \/>\n         jednak  faktu, \u017ce Polacy powinni odczuwa\u0107 wstyd za to, czego dokonali<br \/>\n         ich rodacy.  Podobnie jak ja wstydz\u0119 si\u0119 za zbrodnie pope\u0142nione przez<br \/>\n         \u017byd\u00f3w.<br \/>\n        Zar\u00f3wno Polacy, jak i \u017bydzi, nie s\u0105 zwolnieni z rozliczenia si\u0119 z w\u0142asn\u0105<br \/>\n        histori\u0105. Nie po to bynajmniej, aby ujawnienie bolesnych wydarze\u0144 z przesz\u0142o\u015bci<br \/>\n        mia\u0142o nas dzieli\u0107 i antagonizowa\u0107, ale by ujawniona prawda by\u0142a ostrze\u017ceniem.<br \/>\n        By pami\u0119\u0107 o tych tragicznych wydarzeniach generowa\u0142a wsp\u00f3lny wysi\u0142ek,<br \/>\n        aby nigdy podobne zbrodnie nie mia\u0142y ju\u017c miejsca.<br \/>\n        &#8211; Czy w dialogu \u017cydowsko-chrze\u015bcija\u0144skim istnieje temat, o kt\u00f3rym nie<br \/>\n          mo\u017cna dyskutowa\u0107?<br \/>\n        &#8211; Do niczego nie dojdziemy, je\u015bli b\u0119dziemy rozmawia\u0107 o Jezusie Chrystusie.<br \/>\n          Nasz dialog b\u0119dzie natomiast tw\u00f3rczy, gdy b\u0119dziemy dyskutowa\u0107 o etyce,<br \/>\n          moralno\u015bci, zastanawia\u0107 si\u0119 nad przyczynami sekularyzacji nowoczesnych<br \/>\n          spo\u0142ecze\u0144stw, podejmowa\u0107 wsp\u00f3lne inicjatywy na rzecz pokoju.<br \/>\n        Wierz\u0119, \u017ce doktrynalne twierdzenia judaizmu i chrze\u015bcija\u0144stwa s\u0105 jedynie<br \/>\n         tymczasowe. To, co B\u00f3g uczyni u kresu historii, b\u0119dzie z pewno\u015bci\u0105 wystarczaj\u0105co<br \/>\n         radykalne, by zaskoczy\u0107 wszystkich \u017byd\u00f3w, chrze\u015bcijan i innych ludzi.<\/p>\n<p>David Novak (ur. 1941 r.) jest rabinem, teologiem i filozofem, jednym<br \/>\n         z g\u0142\u00f3wnych autor\u00f3w \u017cydowskiej deklaracji o chrze\u015bcijanach i chrze\u015bcija\u0144stwie<br \/>\n         &#8220;Dabru emet&#8221;. Mieszka w Toronto.<\/p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bez gniewu i podejrze\u0144 \u00a0 Tygodnik Powszechny, nr 21\/2001 Z rabinem Davidem Novakiem rozmawiaj\u0105 Barbara Krasowska i Jaros\u0142aw Makowski BARBARA KRASOWSKA, JAROS\u0141AW MAKOWSKI: Jak Pan Profesor czuje si\u0119 w Polsce? RABIN DAVID NOVAK: Zosta\u0142em mi\u0142o przyj\u0119ty przez polskich przyjaci\u00f3\u0142. W czasie mojego pi\u0119ciodniowego pobytu w waszym kraju wyg\u0142osi\u0142em dziewi\u0119\u0107 wyk\u0142ad\u00f3w, kt\u00f3re spotka\u0142y si\u0119 z \u017cywym [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"parent":3421,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-3510","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3510","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3510"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3510\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3518,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3510\/revisions\/3518"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3421"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3510"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}