{"id":3509,"date":"2026-11-16T04:42:28","date_gmt":"2026-11-16T04:42:28","guid":{"rendered":"https:\/\/p.dialog.vip\/?page_id=3509"},"modified":"2026-11-16T04:42:28","modified_gmt":"2026-11-16T04:42:28","slug":"zyd-odczarowany","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/archiwum-dialogu-test\/zyd-odczarowany\/","title":{"rendered":"\u017byd odczarowany"},"content":{"rendered":"<p><\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>\u017bYD ODCZAROWANY<br \/>\n            Sylwia  Fro\u0142ow<strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Najpierw  pozna\u0142am antysemit\u0119. W pierwszej po\u0142owie lat 80., w Wieliczce. Antysemita by\u0142  p\u0142ci obojga, w wieku 15-80 lat, z wykszta\u0142ceniem podstawowym b\u0105d\u017a \u015brednim i  absolutn\u0105 pewno\u015bci\u0105 w\u0142asnych pogl\u0105d\u00f3w. Ksi\u0105\u017cek nie czyta\u0142, telewizj\u0119 ogl\u0105da\u0142,  cho\u0107 z przekonaniem, \u017ce k\u0142amie, i regularnie chodzi\u0142 do ko\u015bcio\u0142a. Uwielbia\u0142  Lecha Wa\u0142\u0119s\u0119, Solidarno\u015b\u0107, je\u015bli by\u0142 p\u0142ci m\u0119skiej \u2013 r\u00f3wnie\u017c alkohol. W gruncie  rzeczy bardzo sympatyczny, prowadzi\u0142 nocne Polak\u00f3w rozmowy, oplotkowuj\u0105c s\u0105siad\u00f3w  i ustr\u00f3j. Chyba tylko jednej rzeczy nie lubi\u0142 \u2013 Ruskich. I na pewno jednej  rzeczy nienawidzi\u0142 \u2013 \u017byd\u00f3w. <br \/>\n              Pocz\u0105tkowo ka\u017cdy wyjazd z  inteligenckiego Krakowa do Wieliczki traktowa\u0142am jak wypad do skansenu. By\u0142o  ciekawie, bywa\u0142o \u015bmiesznie. Antysemit\u0119 uzna\u0142am za dobry materia\u0142 na anegdot\u0119.  Tym bardziej \u017ce nie do ko\u0144ca pojmowa\u0142am, o czym on m\u00f3wi. Nie zna\u0142am ani jednego  \u017byda, ba, nawet nie by\u0142abym w\u00f3wczas w stanie go sobie wyobrazi\u0107. Nale\u017ca\u0142am do  pokolenia urodzonego tu\u017c przed Marcem\u201968 i kiedy poszli\u015bmy do szk\u00f3\u0142, tematu  \u017cydowskiego nie by\u0142o. Zosta\u0142 przed nami dobrze zamilczany. A kiedy w sz\u00f3stej  klasie wieziono nas na obowi\u0105zkow\u0105 wycieczk\u0119 do Auschwitz-Birkenau, s\u0142yszeli\u015bmy  od przewodnik\u00f3w o pomordowanych Polakach, Rosjanach, W\u0119grach, Francuzach&#8230;  S\u0142owo \u201e\u017byd\u201d nie pad\u0142o ani razu. <br \/>\n              A w tym podkrakowskim miasteczku  nagle w latach 80. XX wieku pozna\u0142am \u017byda, kt\u00f3rego nie by\u0142o, a jednak by\u0142  wsz\u0119dzie. Niczym B\u00f3g, kt\u00f3rego ukrzy\u017cowa\u0142. Kiedy antysemita zaczyna\u0142 m\u00f3wi\u0107 o  \u017bydzie, zmienia\u0142 si\u0119 na twarzy. T\u0119\u017ca\u0142y mu rysy, usta przybiera\u0142y  konfidencjonalny kszta\u0142t, oczy emanowa\u0142y specyficznym blaskiem. By\u0142 to prawie  religijny przekaz u\u015bwi\u0119conej wiedzy przodk\u00f3w. Moje pocz\u0105tkowe rozbawienie  zacz\u0119\u0142o si\u0119 przeradza\u0107 w zadziwienie, pomieszanie, by na ko\u0144cu przeistoczy\u0107 si\u0119  w przera\u017cenie. Bo oko w oko stan\u0119\u0142am z czym\u015b, czego nie by\u0142am w stanie ogarn\u0105\u0107.  To by\u0142a sfera demonologii, w kt\u00f3rej cz\u0142owiek porusza\u0142 si\u0119 na o\u015blep, zdaj\u0105c si\u0119  wy\u0142\u0105cznie na intuicj\u0119. W naturalnym ludzkim odruchu pr\u00f3bowa\u0142am stan\u0105\u0107 w obronie  \u017byda, ale tylko bezradnie wali\u0142am g\u0142ow\u0105 w pot\u0119\u017cny mur pewno\u015bci antysemity.  Znalaz\u0142am si\u0119 w morzu antysemityzmu, osamotniona, na dodatek obca, z  ruskobrzmi\u0105cym nazwiskiem.<br \/>\n              Chcia\u0142am dociec, zrozumie\u0107, by nie  popa\u015b\u0107 w ten sam stan \u2013 nienawi\u015bci do ich ksenofobii.<br \/>\n              Wieliczka jako ma\u0142omiasteczkowa  spo\u0142eczno\u015b\u0107 dobrze nadaje si\u0119 na obiekt socjologicznych rozwa\u017ca\u0144, bo to  skondensowana polsko\u015b\u0107, a jednocze\u015bnie mikrokosmos z\u0142o\u017cony z  wielonarodowo\u015bciowych pierwiastk\u00f3w. S\u00f3l, swego czasu cenniejsza od z\u0142ota,  przyci\u0105ga\u0142a do kopalni ludzi z wielu stron \u015bwiata, przez co dzisiaj mamy do  czynienia z nazwiskami niemieckimi, czeskimi, ukrai\u0144skimi, pochodzenia  tatarskiego, a nawet ormia\u0144skiego. Tygiel narodowo\u015bciowy trwa\u0142 przez wieki, by  sta\u0107 si\u0119 swego rodzaju monolitem wobec jednego wsp\u00f3lnego wroga \u2013 \u017byda. I to  da\u0142o mi do my\u015blenia. Zacz\u0119\u0142am studiowa\u0107 histori\u0119 miasta.<br \/>\n              Dochody z \u017cup krakowskich wnosi\u0142y  pot\u0119\u017cny wk\u0142ad finansowy do skarbu pa\u0144stwa (w XIV w. nawet 1\/3 ca\u0142ego dochodu),  co samo przez si\u0119 rodzi\u0142o klimat rywalizacji i konfliktu. Zabiegano o mo\u017cliwo\u015b\u0107  osadnictwa w Wieliczce, dost\u0119pu do z\u0142\u00f3\u017c, dzier\u017caw, handlu itd. \u017bydzi okazali  si\u0119 zr\u0119cznymi po\u015brednikami, szybko pomna\u017caj\u0105c swe dochody, co w oczach prostych  g\u00f3rnik\u00f3w (r\u00f3\u017cnej narodowo\u015bci, ale chrze\u015bcija\u0144skiego wyznania) uros\u0142o do rangi  ci\u0119\u017ckiego grzechu, przy czym spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska nie stara\u0142a si\u0119, jak inne  nacje, zasymilowa\u0107. XVI-wieczne prawo <em>de non tolerandis Judaeis<\/em> (kt\u00f3re  przeczy powszechnemu przekonaniu o pe\u0142nej tolerancji pa\u0144stwa Jagiellon\u00f3w)  zmusi\u0142o ich do za\u0142o\u017cenia pod miastem w\u0142asnej osady, potem wzd\u0142u\u017c szlaku  handlowego zajazd\u00f3w i karczm (przyczyna powa\u017cnego w\u015br\u00f3d wieliczan alkoholizmu \u2013  s\u0142ysza\u0142am takie usprawiedliwienia). Z dzisiejszej perspektywy przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107  godna podziwu, ale w\u00f3wczas traktowana z wrogo\u015bci\u0105 i podejrzliwo\u015bci\u0105 cnotliwego  chrze\u015bcijanina, dla kt\u00f3rego pomna\u017canie maj\u0105tku by\u0142o wyst\u0119pkiem wobec Boga. <br \/>\n              Tak wyposa\u017cona w wiedz\u0119 historyczn\u0105, zacz\u0119\u0142am inaczej patrze\u0107 na  wielickiego antysemit\u0119, dostrzegaj\u0105c w nim ofiar\u0119 w\u0142asnych uprzedze\u0144,  kompleksu, \u017cyciowej niezaradno\u015bci i konserwatywnego katolicyzmu, kt\u00f3ry stworzy\u0142  mitologiczn\u0105 nadbudow\u0119 i utwierdza\u0142 przez setki lat. Demon znalaz\u0142 swoje  uzasadnienie.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Wraz z demokracj\u0105 przysz\u0142o nowe.  Wieliczka z dnia na dzie\u0144 przeobra\u017ca\u0142a si\u0119 z obskurnej mie\u015bciny w urokliwe  miejsce. Mieszka\u0144cy podj\u0119li prywatn\u0105 inicjatyw\u0119, otwarli si\u0119 na \u015bwiat, ich  dzieci rozpocz\u0119\u0142y studia, ruszy\u0142y za granic\u0119, obcokrajowcy zacz\u0119li t\u0142umnie  zje\u017cd\u017ca\u0107 do kopalni. Nawet kierowcy bus\u00f3w nauczyli si\u0119 najwa\u017cniejszego  s\u0142owa-klucza \u201e<em>salt mine<\/em>\u201d. Za\u015b  antysemita pozosta\u0142 antysemit\u0105. <br \/>\n              A wi\u0119c istnie\u0107 musia\u0142 jaki\u015b g\u0142\u0119bszy  podtekst zjawiska, do kt\u00f3rego\u00a0 wci\u0105\u017c  jeszcze nie dotar\u0142am.<\/p>\n<p>              W pa\u017adzierniku 2007 r. krakowskie Centrum Kultury \u017bydowskiej zorganizowa\u0142o  dyskusj\u0119 na temat antysemityzmu, za punkt wyj\u015bcia uznaj\u0105c 20. rocznic\u0119 publikacji  na \u0142amach \u201eTP\u201d s\u0142ynnego tekstu Jana B\u0142o\u0144skiego \u201eBiedni Polacy patrz\u0105 na getto\u201d.  Udzia\u0142 wzi\u0119li ks. Adam Boniecki, Adam Michnik i Tomasz Terlikowski, moderowa\u0142  za\u015b prof. Jan Wole\u0144ski. Publiczno\u015b\u0107 dopisa\u0142a, w moim odczuciu raczej ze wzgl\u0119du  na dob\u00f3r dyskutant\u00f3w ni\u017cli sam temat, a by\u0142a przy tym tak jednolita  \u015bwiatopogl\u0105dowo, \u017ce mo\u017cna by uzna\u0107, i\u017c Polska wy\u0142\u0105cznie inteligencj\u0105 stoi.  Szczypty dziegciu do tej beczki miodu doda\u0142 jeno redaktor Terlikowski, dzielnie  staj\u0105c w obronie Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy nie mog\u0105 pochowa\u0107 swoich \u017byd\u00f3w, bo wci\u0105\u017c nie  pochowali najbli\u017cszych w Katyniu, co przyj\u0119te zosta\u0142o przez sal\u0119 zgodnym  oburzeniem. Dosz\u0142o w ko\u0144cu do tego, \u017ce zacz\u0119\u0142am si\u0119 duchowo solidaryzowa\u0107 z  Terlikowskim. Bynajmniej nie na poziomie \u015bwiatopogl\u0105dowym; by\u0142 to odruch wzi\u0119cia  w obron\u0119 uci\u015bnionej mniejszo\u015bci, cho\u0107by li tylko na poziomie intelektualnym.<br \/>\n              Mimo  takiej zgodno\u015bci, nikt podczas dyskusji nie udzieli\u0142 mi satysfakcjonuj\u0105cej  odpowiedzi na pytanie, dlaczego w XXI wieku, po wej\u015bciu do najwa\u017cniejszych  uk\u0142ad\u00f3w mi\u0119dzynarodowych, w sytuacji gdzie Polska z wasala sta\u0142a si\u0119 wreszcie  partnerem, demonologia wci\u0105\u017c ma si\u0119 tak dobrze.\u00a0 <br \/>\n              Owszem,  \u0142adnie zabrzmia\u0142a wypowied\u017a Adama Michnika, przytaczaj\u0105cego s\u0142owa angielskiego  przyjaciela, kt\u00f3ry na jego pytanie: \u201eDlaczego w Wielkiej Brytanii nie ma  antysemityzmu\u201d odpowiedzia\u0142: \u201eBo my nie czujemy si\u0119 gorsi od \u017byd\u00f3w\u201d. Pan Adam  lubi b\u0142yskotliwe konkluzje, za co z kolei ja go lubi\u0119. I co\u015b z pewno\u015bci\u0105 na  rzeczy jest, bo aspektu psychologicznego wykluczy\u0107 nie mo\u017cna. Ale naczelny \u201eGazety  Wyborczej\u201d omin\u0105\u0142 w ten spos\u00f3b ca\u0142\u0105 histori\u0119 skomplikowanych relacji  angielsko-\u017cydowskich, kt\u00f3rych korzenie si\u0119gaj\u0105 XI wieku. To Wilhelm Zdobywca  zaprosi\u0142 pierwszych \u017byd\u00f3w na Wyspy, licz\u0105c na korzy\u015bci wynikaj\u0105ce z przyp\u0142ywu  ich kapita\u0142u oraz umiej\u0119tno\u015bci kupieckich. Do konflikt\u00f3w z chrze\u015bcija\u0144sk\u0105  ludno\u015bci\u0105 dosz\u0142o bardzo szybko. Co z kolei w\u0142adcy angielscy wykorzystywali w  cyniczny spos\u00f3b, z jednej strony pe\u0142nymi gar\u015bciami czerpi\u0105c z \u017cydowskich  mo\u017cliwo\u015bci, a z drugiej trzymaj\u0105c ich w szachu jako spo\u0142eczno\u015b\u0107 zagro\u017con\u0105. To  tu w 1144 r. sformu\u0142owano oskar\u017cenie przeciwko Williamowi z Norwich, kt\u00f3ry mia\u0142  rzekomo z \u017bydami zamordowa\u0107 chrze\u015bcija\u0144skiego ch\u0142opca, by z jego krwi robi\u0107  mac\u0119. I mit ten zawojowa\u0142 potem ca\u0142\u0105 Europ\u0119.<br \/>\n              W 1218 r. arcybiskup Canterbury nakaza\u0142  \u017bydom nosi\u0107 bia\u0142y prostok\u0105t, za\u015b ich arystokratyczni d\u0142u\u017cnicy szczuli  posp\u00f3lstwo, by pl\u0105drowa\u0142o \u017cydowskie domy przy okazji niszcz\u0105c ksi\u0119gi z  rejestrem d\u0142ug\u00f3w. Po kilku pogromach (tak jest, w tym te\u017c Anglicy byli  prekursorami), kiedy Edward I nawi\u0105za\u0142 kontakty handlowe z kupcami w\u0142oskimi,  posiadaj\u0105cymi watyka\u0144skie b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, \u017byd\u00f3w z Anglii wyrzucono. Ponownie  pojawili si\u0119 w drugiej po\u0142owie XVI w., za protektoratu Cromwella, kt\u00f3ry  wykalkulowa\u0142, \u017ce zrujnowany wojn\u0105 domow\u0105 kraj potrzebuje nap\u0142ywu kapita\u0142u. A  to, \u017ce by\u0142 os\u0142awionym pogromc\u0105 katolik\u00f3w, z pewno\u015bci\u0105 przy podejmowaniu decyzji  odegra\u0142o niebagateln\u0105 rol\u0119. Potem \u017bydzi sfinansowali wojny o sukcesj\u0119  hiszpa\u0144sk\u0105 w Niderlandach i wykazali si\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105 lojalno\u015bci\u0105 podczas  powstania jakobin\u00f3w w 1745 r., za co w nagrod\u0119 dostali \u201eustaw\u0119 \u017cydowsk\u0105\u201d  zezwalaj\u0105c\u0105 na przyj\u0119cie obywatelstwa brytyjskiego. Tak, rzeczywi\u015bcie w skali  europejskiej antysemityzm brytyjski od tego czasu by\u0142 du\u017co s\u0142abszy. S\u0105dz\u0119  jednak, \u017ce w imperium, gdzie s\u0142o\u0144ce nigdy nie zachodzi\u0142o, styk  kulturowo-etniczny by\u0142 na tyle urozmaicony, \u017ce jedna ksenofobia blad\u0142a na tle  wielu innych. I tylko tyle.<br \/>\n              Potem w Centrum wyszed\u0142 na \u015brodek  sali ksi\u0105dz, zadaj\u0105c pytanie, dlaczego we wszystkich krajach, gdzie przebywaj\u0105  \u017bydzi, budz\u0105 siln\u0105 niech\u0119\u0107, by samemu sobie natychmiast udzieli\u0107 odpowiedzi, \u017ce  spraw\u0119 nale\u017cy interpretowa\u0107 w kategoriach eschatologicznych. \u017bydzi s\u0105 narodem  wybranym, wi\u0119c musz\u0105 cierpie\u0107&#8230;<br \/>\n              I tu mnie ol\u015bni\u0142o. <br \/>\n              Ksi\u0105dz wskaza\u0142 <em>clue<\/em>. Po  pierwsze, trzeba\u00a0 o d c z a r o w a  \u0107\u00a0 \u017byda! Zdj\u0105\u0107 z niego ca\u0142e odium  mitologii, kt\u00f3r\u0105 pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 nawet ci przyja\u017anie nastawieni.<br \/>\n              Racjonalnie rzecz ujmuj\u0105c, wygl\u0105da to  tak: nar\u00f3d Ksi\u0119gi, od ko\u0142yski obcuj\u0105cy ze s\u0142owem pisanym, nie zna problemu  analfabetyzmu (Polacy borykali si\u0119 z tym jeszcze 50 lat temu). A wi\u0119c dzi\u0119ki  prostej zasadzie \u201epoczytaj mi mamo\u201d byli w stanie\u00a0 przez wieki stworzy\u0107 solidny fundament  intelektualny. Maj\u0105c tak dobr\u0105 baz\u0119, wyprzedzali o krok milowy inne narody, na  dodatek jako obcy, zmuszani ci\u0119\u017ckimi warunkami do wymy\u015blania sposob\u00f3w na  prze\u017cycie. \u017be budzili kontrowersje \u2013 zgoda, \u017ce wzbudzali zazdro\u015b\u0107 \u2013 zgoda, \u017ce  byli w stanie osi\u0105gn\u0105\u0107 wi\u0119cej ni\u017c inni \u2013 ale\u017c tak! O\u015bmiel\u0119 si\u0119 postawi\u0107 tez\u0119,  \u017ce to najinteligentniejszy nar\u00f3d \u015bwiata. Wystarczy zajrze\u0107 do encyklopedii i  dokona\u0107 statystyki wybitnych osobowo\u015bci kultury oraz nauki. To efekt rozwoju  intelektu na bazie s\u0142owa pisanego i \u017cywego kontaktu z innymi kulturami.  Wszystko. Bez eschatologii, czarnej magii i spisku dziejowego. Niby proste, a o  tym si\u0119 nie m\u00f3wi. W Centrum te\u017c nikt tego nie wyartykuowa\u0142.<br \/>\n              Prof. B\u0142o\u0144ski pisa\u0142: \u201eIstnieje o tych sprawach ogromna literatura,  pami\u0119tnikarska i historyczna, o kt\u00f3rej mamy w Polsce bardzo blade poj\u0119cie&#8230;\u201d.  Min\u0119\u0142y 22 lata i niewiele si\u0119 w tej materii zmieni\u0142o. Dwie s\u0142ynne ksi\u0105\u017cki Jana  Tomasza Grossa (maksymalnie przepojone emocj\u0105) tylko utwierdzi\u0142y przekonanych  po obu stronach barykady.<br \/>\n              Koledzy mojego 14-letniego syna nie lubi\u0105 \u017byd\u00f3w. Dlaczego? Bo nie! Z  pewno\u015bci\u0105 wynie\u015bli to z domu, a szko\u0142a w napi\u0119tym programie ma za ma\u0142o miejsca  na historyczne analizy. Szko\u0142a operuje faktami: by\u0142 Holokaust, by\u0142y obozy  zag\u0142ady. To za ma\u0142o dla wielopokoleniowej, a wi\u0119c ju\u017c genetycznej infekcji.<br \/>\n              Z drugiej strony zauwa\u017cam dylematy ludzi pochodzenia semickiego, kt\u00f3rzy  maj\u0105 problem z w\u0142asn\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105. Od\u017cegnuj\u0105 si\u0119 od swoich korzeni, stawiaj\u0105c  na polsko\u015b\u0107, szczeg\u00f3lnie, gdy kto\u015b im to wytknie (vide Tyrmand i jego  kurlandzkie pochodzenie). I to nie tylko jest kwestia poholokaustowej traumy,  dostrzegam w tym czynnik psychologiczny, rodzaj zawstydzenia za kazimierskiego  cha\u0142aciarza. Znam problem z autopsji.<br \/>\n              Przez kilka lat przeprowadza\u0142am dla \u201eNowej Polszy\u201d rozmowy z  przedstawicielami polskiej kultury i nauki. Niemal za ka\u017cdym razem zadawano mi  pytanie: \u201eCzy pani jest Rosjank\u0105?\u201d, co uwa\u017ca\u0142am za rzecz naturaln\u0105, nawet  sympatyczn\u0105, bo obie strony wiedzia\u0142y, \u017ce mowa jest o Rosji Czechowa, Szestowa,  Prokofiewa i Tarkowskiego. Ale nie zawsze tak by\u0142o. Przez d\u0142ugie lata boryka\u0142am  si\u0119 z poczuciem winy (mia\u0142am to poczucie) za sowieckiego so\u0142data z ka\u0142achem na  sznurku, kt\u00f3ry w drodze na Berlin krad\u0142 zegarki i bra\u0142 wszystkie baby i kozy.  Dosz\u0142o nawet do tego, \u017ce przedstawia\u0142am si\u0119 tylko imieniem (wiem, \u017ce c\u00f3rka gen.  Jaruzelskiego po wybuchu stanu wojennego mia\u0142a ten sam problem). Przemiana  musia\u0142a dokona\u0107 si\u0119 we mnie samej, by konfrontacja ze stereotypem przesta\u0142a by\u0107  koszmarem. I tylko raz potem, podczas rozmowy z wybitn\u0105 krakowsk\u0105 aktork\u0105,  us\u0142ysza\u0142am: \u201eA ja was nie lubi\u0119!\u201d. Ale ta szczera deklaracja ju\u017c tylko mnie  rozbawi\u0142a, bo wiedzia\u0142am, \u017ce aktorka wystawia tym \u015bwiadectwo sobie, a nie mnie.  By jednak osi\u0105gn\u0105\u0107 ten stan u\u015bwiadomienia, musia\u0142am przej\u015b\u0107 kilka lat treningu.  Poza tym Rosjanin w Polsce zawsze budzi\u0142 emocje ambiwaletne, wi\u0119c droga od  niech\u0119ci do sympatii wcale nie okaza\u0142a si\u0119 tak d\u0142uga.<br \/>\n              I zastanawiam si\u0119 teraz, ilu z moich rozm\u00f3wc\u00f3w, gdybym na przyk\u0142ad nosi\u0142a  nazwisko Silberstein, zada\u0142o mi pytanie: \u201eCzy jest pani \u017byd\u00f3wk\u0105?\u201d. A je\u015bliby  nie zadali, to dlaczego? Czy o jedn\u0105 narodowo\u015b\u0107 pyta\u0107 mo\u017cna, a o drug\u0105 nie  wypada? <br \/>\n              Oczywi\u015bcie mam \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce wchodzi tu w gr\u0119 kwestia asymilacji,  zw\u0142aszcza licznej grupy inteligencji, kt\u00f3ra jest polska i chce by\u0107 polska  (zreszt\u0105, to szalenie cenna tkanka polsko\u015bci). Ale to wielu z nich w\u0142a\u015bnie  zadawa\u0142o mi pytanie o narodowo\u015b\u0107, kt\u00f3rego ja bym im nie zada\u0142a. W ten spos\u00f3b  tworzy si\u0119 klimat zmowy: ja wiem, ty wiesz, \u017ce ja wiem, tyle \u017ce nic z tego  pr\u00f3cz niezdrowej atmosfery nie wynika. I stajemy si\u0119 uczestnikami spektaklu  granego wed\u0142ug antysemickiego scenariusza. <br \/>\n              S\u0105dz\u0119, \u017ce w g\u0142\u00f3wnej mierze winny temu jest fakt, i\u017c w Polsce (chocia\u017c  innych kraj\u00f3w dotyczy to w r\u00f3wnym stopniu) funkcjonuj\u0105 tylko dwa polaryzuj\u0105ce  wyobra\u017cenia \u017byda. Antysemicki typ rz\u0105dz\u0105cego \u015bwiatem oszusta i ten oficjalny \u2013  ofiary, a w to jeszcze wpisuje si\u0119 izraelsko-palesty\u0144ski konflikt, co razem  daje siln\u0105 dawk\u0119 szale\u0144stwa. Z kt\u00f3rej strony by nie spojrze\u0107, obwarowanie  emocjonalne, kt\u00f3remu poddaj\u0105 si\u0119 wszyscy. W takim kontek\u015bcie o\u015bwiadczenie  Raymonda Arona: \u201eJestem \u017bydem, tak jak kto\u015b inny nim nie jest\u201d brzmi co  najmniej niestosownie. I b\u0119dzie tak brzmia\u0142o, p\u00f3ki walki z ksenofobi\u0105 nie oprzemy  na racjonalnym argumencie historycznej i spo\u0142ecznej analizy, przy pe\u0142nej  \u015bwiadomo\u015bci,\u00a0 \u017ce \u017byd zaczarowany zawsze  b\u0119dzie idealn\u0105 po\u017cywk\u0105 dla antysemity. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 \u017bYD ODCZAROWANY Sylwia Fro\u0142ow\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Najpierw pozna\u0142am antysemit\u0119. W pierwszej po\u0142owie lat 80., w Wieliczce. Antysemita by\u0142 p\u0142ci obojga, w wieku 15-80 lat, z wykszta\u0142ceniem podstawowym b\u0105d\u017a \u015brednim i absolutn\u0105 pewno\u015bci\u0105 w\u0142asnych pogl\u0105d\u00f3w. Ksi\u0105\u017cek nie czyta\u0142, telewizj\u0119 ogl\u0105da\u0142, cho\u0107 z przekonaniem, \u017ce k\u0142amie, i regularnie chodzi\u0142 do ko\u015bcio\u0142a. Uwielbia\u0142 Lecha Wa\u0142\u0119s\u0119, Solidarno\u015b\u0107, je\u015bli [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"parent":3421,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-3509","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3509","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3509"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3509\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3520,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3509\/revisions\/3520"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3421"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3509"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}