{"id":3468,"date":"2026-11-16T04:42:28","date_gmt":"2026-11-16T04:42:28","guid":{"rendered":"https:\/\/p.dialog.vip\/?page_id=3468"},"modified":"2026-11-16T04:42:28","modified_gmt":"2026-11-16T04:42:28","slug":"szalom-haver","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/archiwum-dialogu-test\/szalom-haver\/","title":{"rendered":"Szalom Haver&#8230;"},"content":{"rendered":"<p><b>Szalom<br \/>\n            Haver&#8230; <br \/>\n            (z moich niedalekich wspomnien izraelskich&#8230;)<br \/>\n            <\/b>Halina<br \/>\n            Birenbaum<br \/>\n          \u00a0<\/p>\n<p>Nagle stalo sie to codzienne jak kazda rzeczywistosc, do<br \/>\n        ktorej zostajemy powolani dynamika zycia. Na autach tabliczki ze slowami:<br \/>\n        &quot;Shalom Haver&quot; wypowiedziane przez prezydenta Billa Clintona<br \/>\n        na pogrzebie zamordowanego premiera Icchaka Rabina. I wciaz nowe, zaskakujace<br \/>\n        wstrzasy przytepiajace moznosc wchlaniania nastepnych, spychajace poprzednie<br \/>\n        w niepamiec, uniewazniajace je.<\/p>\n<p>Moje prywatne, osobiste zycie dziwnym zbiegiem okolicznosci wplata sie<br \/>\n        ciagle w nurt wielkich zdarzen historycznych. Przypada mi nieustannie<br \/>\n        w udziale byc ich swiadkiem lub ofiara. A zabojca naszego Premiera (student<br \/>\n        prawa), Igal Amir, tez mieszka w odleglosci jednego przystanku autobusowego<br \/>\n        ode mnie&#8230; <\/p>\n<p>Otrzymalam telegramy i listy od przyjaciol z Polski i Niemiec z wyrazami<br \/>\n        wspolczucia i zaloby, jakby to byla moja osobista tragedia. I chyba byla<br \/>\n        nia dla nas wszystkich w Izraelu, sadzac po mnozeniu sie nieszczesc odtad<br \/>\n        w calym rejonie Bliskiego Wschodu.<\/p>\n<p>Miesiac po tym zabojstwie odbyla sie wielka akademia zalobna rowniez<br \/>\n        w Berlinie. Ogromna sala w budynku Judische Gemeinde (Gminy Zydowskiej)<br \/>\n        ledwie mogla pomiescic wciaz naplywajacych ludzi rozmaitych narodowosci,<br \/>\n        wieku, pozycji. Dyplomaci, konsul amerykanski, japonski, egipski. I niespodziewanie,<br \/>\n        ja tam wsrod nich w zwiazku z moim przyjazdem na spotkania z mlodzieza<br \/>\n        niemiecka.<\/p>\n<p>Byla sobota, piekny dzien jesienny, jak w pelni lata. Nasz gosc z Polski,<br \/>\n        historyk, dr.S. z Muzeum Pamieci w Oswiecimiu radowal sie kapiela w cieplym<br \/>\n        Morzu Srodziemnym u nas w Herzlii. Przyjechal wlasnie, aby przeprowadzic<br \/>\n        wywiady z ludzmi pochodzenia polskiego, wiezionymi w latach okupacji hitlerowskiej<br \/>\n        na zaglade do Auschwitz. Rozmawialismy o dziejach Holocaustu, o dzisiejszych<br \/>\n        badaniach tych zdarzen, przekazie i obowiazku upamietniania owej przeszlosci.<\/p>\n<p>W Polsce odbywaly sie w tym czasie wybory na prezydenta (dr. S. pojechal<br \/>\n        z samego rana do polskiej ambasady w Tel-Avivie, aby tam oddac swoj glos),<br \/>\n        a u nas goraca kampania ekstermistow przeciw ukladom pokojowym z Palestynczykami,<br \/>\n        przeciw obecnemu rzadowi i jego glowy, Icchaka Rabina. <\/p>\n<p>Na ulicach Jerozolimy i Tel Avivu agresywne demonstracje przeciw Icchakowi<br \/>\n        Rabinowi, okrzyki zdrajca, morderca. Skomponowany obraz premiera Rabina<br \/>\n        w esesmanskim mundurze Himlera ze swastyka na ramieniu! Bezkarny sza\u0142<br \/>\n        krolowal. <\/p>\n<p>Ktos zdolal zerwac z auta premiera godlo panstwowe, a potem oswiadczyc<br \/>\n        bezczelnie w wywiadzie telewizyjnym, ze w taki sam sposob dosiegnie sie<br \/>\n        glowy Rabina, bo on jest wrogiem i zdrajca, a taki nie jest juz Zydem,<br \/>\n        wiec nie bedzie grzechem zabic go w imie bezpieczenstwa, calosci panstwa,<br \/>\n        milosci narodu &#8211; i Boga!&#8230;<\/p>\n<p>Kilku fanatycznych rabinow znalazlo paragraf, ze krew Rabina jest dozwolona<br \/>\n        do przelania. Pisano o tym, fotografowano mowcow, dyskutowano &#8211; nic po<br \/>\n        za tym. Wolnosc slowa&#8230; Rabin wprawdzie ostrzegal przed groza tych manifestacji<br \/>\n        nienawisci na tle sprzecznych pogladow politycznych. Ale to wszystko byly<br \/>\n        &#8211; lub wydawalo sie, ze sa &#8211; wylacznie slowa, bolesne, straszne i nic wiecej.<br \/>\n        Nikt przeciez nie powazy sie tutaj dotknac fizycznie przeciwnika politycznego<br \/>\n        rzadu czy parlamentu&#8230;<\/p>\n<p>Oburzala mnie ta zadziwiajajaca poblazliwosc, ale coz znaczy moj slaby<br \/>\n        glos jednostki w poteznej masie innych, myslalam nie raz z przygnebiajaca<br \/>\n        bezradnoscia. Najchetniej nie ogladalabym telewizji, nie sluchala radia,<br \/>\n        aby te zlowrogie, bezczelne wrzaski nie wdzieraly sie w mozg, serce, nie<br \/>\n        irytowaly.<\/p>\n<p>Zycie osobiste plynie zwykle w takiej czy innej atmosferze ogolnej swoim<br \/>\n        wlasnym trybem, wokol wlasnych problemow i spraw, az nie wedrze sie cos<br \/>\n        z zewnatrz i nie wzburzy jego podstaw. Wypelnia sie codzienne obowiazki,<br \/>\n        pielegnuje kontakty, snuje marzenia. Dzien po dniu uchodzi a z nim nasze<br \/>\n        radosci, smutki, osiagniecia, rozczarowania, oczekiwania &#8211; mniej lub wiecej<br \/>\n        usprawiedliwione zawisci, milosci&#8230; I wspomnienia jak w moim, czy nie<br \/>\n        tylko moim przypadku, posrod terazniejszosci.<\/p>\n<p>Tej soboty wieczorem miala odbyc sie z inicjatywy burmistrza Tel-Avivu<br \/>\n        wielka demonstracja aprobaty pokojowej polityki rzadu Rabina. Nie myslalam<br \/>\n        tam pojsc. Nie lubie pchac sie wsrod tlumow z zadnego powodu, nie wierze<br \/>\n        w uzytecznosc tego, choc rozumiem, ze w jakis sposob ludzie pragna wspolnie<br \/>\n        wyrazic swoj sprzeciw wzgledem krzywd czy aprobote w ich zwalczaniu. <\/p>\n<p>Tymbardziej wydawala mi sie ta demonstracja zbedna, gdyz rzad posiada<br \/>\n        wiekszosc w parlamencie, na coz organizowac masowe zebrania uliczne?!<br \/>\n        Tak tez odpowiadalam znajomym, ktorzy mnie przekonywali, ze nasza obecnosc<br \/>\n        i kazdego, komu sprawa pokoju jest bliska, jest na tym zgromadzeniu konieczna.<br \/>\n        Dzis wiem za pozno , ze oni mieli racje, nie ja. <\/p>\n<p>Rabin zszedl z tego swiata majac przynajmniej przed oczyma masowe poparcie<br \/>\n        tlumow ludzi, a nie te plakaty pelne nieslychanych obelg i grozb. Bez<br \/>\n        tej demonstracji wcale by sie nie dowiedzial, jak wielka miloscia darzy<br \/>\n        go olbrzymia wiekszosc narodu. Otrzymal juz mandat nie tylko dla swej<br \/>\n        pokojowej polityki &#8211; a wprost do nieba!&#8230; (Przeciwnicy pertraktacji i<br \/>\n        ustepstw na rzecz pokoju twierdzili, ze on nie ma mandatu na realizacje<br \/>\n        takiej polityki).<\/p>\n<p>Tego wieczoru, 4 listopada, bylismy zaproszeni wraz z naszym gosciem<br \/>\n        do znajomej na kolacje w Ramat-Haszaronie. Nie moglismy odmowic Sarze,<br \/>\n        zwlaszcza, ze zaprosila przez wzglad na obecnosc dr. S. jeszcze kilka<br \/>\n        osob, ktorych przeszlosc oswiecimska bardzo go interesowala w zwiazku<br \/>\n        z jego historycznymi badaniami, a oni nie mniej pragneli mu ja przekazac.<\/p>\n<p>Wiedzialam zreszta, ze nasze dzieci pojda na demonstracje oraz ich liczni<br \/>\n        koledzy i godnie nas zastapia. W poludnie zadzwonila do mnie kolezanka<br \/>\n        z Kiriat Mockin. Boi sie bardzo, zeby tam nie polala sie krew tego wieczoru.<br \/>\n        Dlaczego Rabin bierze na siebie niepotrzebnie takie ryzyko?! <\/p>\n<p>Wspomniala z wzburzeniem ciagle pogrozki ekstremistow, ktore brala z<br \/>\n        wyjatkowa powaga. Marysia przezyla Holocaust jako dziecko na aryjskich<br \/>\n        dokumentach w nieustannym strachu, ze ja rozpoznaja i wydadza Niemcom.<br \/>\n        Do dzis wszystkiego sie boi i zawsze podejrzewa czychajace niebezpieczenstwa<br \/>\n        zewszad. <\/p>\n<p>Uspakajalam ja, ze tam na placu dzis bedzie wiecej policji i roznego<br \/>\n        rodzaju strazy niz demonstrantow, nie ma powodu do niepokoju. Beda tam<br \/>\n        wazni przedstawiciele rzadu, Premier w sercu zydowskiego miasta, co mu<br \/>\n        moze zagrazac? Wladza i sila sa w ich rekach! <\/p>\n<p>U Sary bylo wesolo, uroczyscie. Nakryty stol, faszerowana ryba obok dan<br \/>\n        srodziemnomorskich, jak chumus, tchina, pita, ktore nasz gosc smakowal<br \/>\n        z zaciekawieniem. Pilismy &quot;Le Chaim&quot; polska wodka i izraelskim<br \/>\n        koniakiem, dzielilismy sie wrazeniami i wspomnieniami z miast i miasteczek<br \/>\n        naszego dziecinstwa, z lat mlodzienczych w Polsce. <\/p>\n<p>Dr. S. sluchal w skupieniu, pytal, notowal skrupulatnie swe uwagi. Czas<br \/>\n        nam zlecial jak chwila. Przy pozegnaniu jeszcze dopowiadano sobie niejedno,<br \/>\n        przekazywano adresy, slowa podziekowania za mile przyjecie. Godzina byla<br \/>\n        okolo 23.00. Nie wiem nawet kto wlaczyl nagle telewizor. <\/p>\n<p>I&#8230;przerazone tlumy na ekranie, paralizujace niewiarygodnie-prawdziwe<br \/>\n        slowa specjalnego komunikatu: &quot;ktos strzelil kilkakrotnie z bliska<br \/>\n        w premiera Icchaka Rabina gdy schodzil radosnie z balkonu budynku Rady<br \/>\n        Miejskiej Tel Avivu po odspiewaniu wraz z setkami tysiecy ludzi hymnu<br \/>\n        pokoju &quot;Tnu la szemesz laalot&quot; (Dajcie sloncu wzejsc) i hymnu<br \/>\n        narodowego Izraela &quot;Hatykwa&quot; (Nadzieja) na zakonczenie entuzjastycznej<br \/>\n        demonstracji. Stan premiera krytyczny &#8211; zabojca ujety!&quot;<\/p>\n<p>Przykuci do miejsca chwytalismy z ust spikera kazde slowo, ton, poruszenie.<br \/>\n        Stalismy stloczeni ciasno przed telewizorem, nie wierzac w to, co dochodzi<br \/>\n        do naszych uszu. Nie miescilo sie to w glowie. Jedna, nie dajaca sie odwrocic<br \/>\n        chwila &#8211; i niepojety zwrot w sytuacji calego panstwa!<\/p>\n<p>Nie, to niemozliwe! Wybieglam do holu, trzymajac sie rekami za glowe<br \/>\n        i wolajac na glos: zabili go, zabili go!!!<\/p>\n<p>Nie rob paniki, rozloscil sie na mnie moj, zawsze panujacy nad soba maz!<br \/>\n        Powiedzieli, ze jest ranny. Zabili go! Zabili, mamrotalam juz tylko jakby<br \/>\n        do samej siebie, i jednoczesnie pragnac uwierzyc w to, co mowil Henryk.<br \/>\n        Ale bol, jaki mnie nagle przeniknal, nie zmniejszal sie. Nie moglam pogodzic<br \/>\n        sie z faktem, ze to sie moglo stac, ze oni osmielili sie zrealizowac swe<br \/>\n        przestepcze pogrozki, w ktorych moc nie wierzylismy! <\/p>\n<p>Dalismy sie oszukac przez samych siebie, wierzac, ze to nie jest powazne,<br \/>\n        ze nie beda do tego zdolni. Zabojca nie zawahal sie przed niczym! I nikt<br \/>\n        nie byl w stanie go powstrzymac! <\/p>\n<p>Znow ludzka ufnosc zdradzila, po raz ktory juz?! Zapomnielismy do czego<br \/>\n        prowadzi nienawisc, ograniczenie, fanatyzm!<\/p>\n<p>Bylam przekonana od pierwszej chwili, nie wiem dlaczego, ze Rabin nie<br \/>\n        zyje. Ale nawet jesli na dnie duszy tlila sie nadzieja, ze jest tylko<br \/>\n        ciezko ranny, jak powiedzieli, nie bolalo to mniej. <\/p>\n<p>Zadreczala bezradnosc wobec przemocy zla, od ktorego, jak sie okazalo,<br \/>\n        takze w normalnych czasach, we wlasnym zydowskim panstwie, czlowiek najbardziej<br \/>\n        strzezony, premier rzadu i minister bezpieczenstwa &#8211; tez nie ma ucieczki!<br \/>\n        Wiec kto jeszcze moze byc czegokolwiek pewny na tej kuli ziemskiej?!<\/p>\n<p>Zyd zabil Zyda, odezwal sie ktos w oburzeniu. Slowa te zabrzmialy dziwnie<br \/>\n        banalnie. Jakie ma znaczenia narodowosc jest zabojcy?! To bylo o wiele<br \/>\n        wiecej!<\/p>\n<p>Uosobienia zla zatriumfowalo znow nad przeswiadczeniem, ze mozliwe jest<br \/>\n        wspolzycie miedzy roznymi ludzmi, mimo innosci. Ze mozliwe jest porozumienie<br \/>\n        i pokoj w naszym rejonie.<\/p>\n<p>Nagle, jakbym sie zapadla w mroki tego zwyciezkiego zla i nie obchodzilo<br \/>\n        mnie skad sie wywodzi jego sprawca tym razem. Pobozny student prawa sluchajacy<br \/>\n        slepo swego fanatycznego rabina, czy ktos z marginesow spoleczenstwa.<\/p>\n<p>Rozeszlismy sie w przytlaczajacym milczeniu. Slowa nie mogly niczego<br \/>\n        wiecej wyrazic. Zabili go! &#8211; huczalo mi w glowie i modlilam sie o zaprzeczenie.<br \/>\n        O niczym innym nie zdolna bylam myslec.<\/p>\n<p>Odwiezlismy naszego goscia do Tel-Avivu. Auta mknely po drodze w jakims<br \/>\n        ogolnym oszolomieniu, przerazeniu. Ludzie otwierali okna samochodow, szukajac<br \/>\n        jedni u informacji o stanie Rabina. Ponure, pytajace spojrzenia ze wszystkich<br \/>\n        stron. Szok, zgroza.<\/p>\n<p>Nareszcie stanelismy na progu domu. W radiu wlasnie zakonczenie czytania<br \/>\n        biografii &#8211; urodzil sie w roku&#8230; studiowal, walczyl, sluzyl w.. Umarl.<br \/>\n        Zabili go!!! <\/p>\n<p>Jakby mnie obrabowano z ostatnich strzepow nadziei i rownowagi. Nie moglam<br \/>\n        i nie chcialam pogodzic sie z tym faktem, chodzilam nerwowo po pokoju<br \/>\n        i wciaz sluchalam wiadomosci w radiu. Chcialam, aby mi ktos pomogl zrozumiec<br \/>\n        czy przestac raczej rozumiec. Aby mi powiedzial cos, czego nie wiedzialam,<br \/>\n        pomogl wierzyc, ze wszystko bedzie dalej mozliwe, jak przed tym mordem.<\/p>\n<p>Telefonowalam do naszych synow. Mowilismy do siebie polglosem, jakby<br \/>\n        z leku przed tym niewiarygodnym nieszczesciem, wymienialismy uwagi, dopelniajac<br \/>\n        wzajemnie naplywajace informacje, szczegoly.<\/p>\n<p>Zabili go &#8211; wyrzucilam z siebie poraz nie wiem ktory do syna. Zabili,<br \/>\n        powtorzyl za mna zgnebiony, oni jeszcze nas wszystkich zabija&#8230; Nazajutrz<br \/>\n        w telefonach od przyjaciol i bliskich tylko urywane slowa, ktore rozplywaly<br \/>\n        sie w lzach, w szlochu. Rece nie ukladaja sie do niczego &#8211; slyszalam wciaz.<\/p>\n<p>\n        Wpatrywalismy sie w telewizor, przezuwajac kazda podawana wiadomosc i<br \/>\n        komentarze, nie mogac uprzytomnic sobie, ze premier naszego rzadu zostal<br \/>\n        zabity podczas pokojowej demonstracji przez kogos, dla kogo wojna o ziemie<br \/>\n        jest swieta, a nie pokoj.<\/p>\n<p>Tlumy ludzi na placu, gdzie zbrodnicza kula przeciela w jednej chwili<br \/>\n        bieg zycia i rozspostarla zalobe w calym kraju. Tlumy przed domem, w ktorym<br \/>\n        mieszkal Rabin z rodzina, gdzie w ciagu miesiecy, od rozpoczecia pertraktacji<br \/>\n        z Arafatem nie ustawaly dniem i noca demonstracje z plakatami i krzyki:<br \/>\n        &quot;Rabin zdrajca, morderca! Precz!&quot;.<\/p>\n<p>Nagle ucichli.. Jakby sami przelekli sie milczenia tej zbrodniczej smierci.<br \/>\n        Wytrzezwieli. Narod obudzil sie na moment, pojal nagle, do czego prowadzi<br \/>\n        nienawisc. Wszystko niemal dyszalo wylacznie przerwanym zyciem Rabina,<br \/>\n        nadziei oczekiwanego pokoju &#8211; bolem kleski.<\/p>\n<p>Lzy, wience, stosy kwiatow, listow, wierszy, swieczek. Starzy, mlodzi,<br \/>\n        dorosli i dzieci. Niezliczone tlumy w okol trumny w Jerozolimie. <\/p>\n<p>Nie moglam oderwac oczu od ekranu, ani uprzytomnic sobie, ze w tej trumnie<br \/>\n        pokrytej niebiosko-biala choragwia lezy teraz czlowiek, ktorego od tylu<br \/>\n        lat i wczoraj jeszcze, slyszalam prawie we wszystkich wiadomosciach politycznych<br \/>\n        i reportazach wojennych, odkad przybylam do tego kraju w 1947 roku.<\/p>\n<p>Choragwie, glowy panstw, delegacje niemal z calego swiata, z daleka i<br \/>\n        bliska. Przypatrywalam sie im ze scisnietym sercem, ale chwilami tez ze<br \/>\n        lzami wdziecznosci za tak znaczaca obecnosc w tych tragicznych dla nas<br \/>\n        godzinach. <\/p>\n<p>Przepelnialo mnie glebokie wzruszenie i wdziecznosc za dwa nowe slowa<br \/>\n        w trudnym, burzliwym krajobrazie naszej izraelskiej rzeczywistosci &#8211; Shalom<br \/>\n        Haver &#8211; Pokoj Przyjacielu. Zwlaszcza, ze smiertelny strzal w Premiera<br \/>\n        Icchaka Rabina odbieral nadzieje na ten upragniony pokoj.<\/p>\n<p> Listopad, 1995<\/p>\n<p>\n      <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Szalom Haver&#8230; (z moich niedalekich wspomnien izraelskich&#8230;) Halina Birenbaum \u00a0 Nagle stalo sie to codzienne jak kazda rzeczywistosc, do ktorej zostajemy powolani dynamika zycia. Na autach tabliczki ze slowami: &quot;Shalom Haver&quot; wypowiedziane przez prezydenta Billa Clintona na pogrzebie zamordowanego premiera Icchaka Rabina. I wciaz nowe, zaskakujace wstrzasy przytepiajace moznosc wchlaniania nastepnych, spychajace poprzednie w niepamiec, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"parent":3421,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-3468","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3468","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3468"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3468\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3533,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3468\/revisions\/3533"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3421"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3468"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}