{"id":3454,"date":"2026-11-16T04:42:28","date_gmt":"2026-11-16T04:42:28","guid":{"rendered":"https:\/\/p.dialog.vip\/?page_id=3454"},"modified":"2026-11-16T04:42:28","modified_gmt":"2026-11-16T04:42:28","slug":"poobozowe-echa","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/archiwum-dialogu-test\/poobozowe-echa\/","title":{"rendered":"Poobozowe echa"},"content":{"rendered":"<p><b><strong>Poobozowe<br \/>\n                    Echa<\/strong><br \/>\n            <\/b><br \/>\n          \u00a0<\/p>\n<p>            Halina<br \/>\n            Birenbaum<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Wci\u0105\u017c to \u017cywe widmo oboz\u00f3w. Czarny cie\u0144 i nie tylko w postaci wspomnie\u0144.<br \/>\n        Co\u015b g\u0142\u0119bszego jeszcze, wdr\u0105\u017conego w obieg krwi, w dusz\u0119. Dzia\u0142a na dobro<br \/>\n        i z\u0142o w ci\u0105gu tych wszystkich powojennych lat, na reakcje, na \u015brodowisko,<br \/>\n        potomstwa. B\u00f3l, \u0142zy, nigdy nie wyp\u0142akana t\u0119sknota. Mimowolne por\u00f3wnania:<br \/>\n        wtedy &#8211; dzi\u015b, poszukiwania wyja\u015bnie\u0144, nawroty w my\u015blach do miejsc, do<br \/>\n        sytuacji. Ob\u0142\u0119dne sny, przedziwne skojarzenia, asocjacje. Nak\u0142adanie<br \/>\n        si\u0119 dawnych sytuacji na obecne. W przepe\u0142nionym wagonie niemieckiego<br \/>\n        poci\u0105gu, w kt\u00f3rym wracam z Mi\u0119dzynarodowych Targ\u00f3w Ksi\u0105\u017cki z Lipska do<br \/>\n        Berlina, wyrastaj\u0105 mi nagle przed oczyma g\u00f3ry odze\u017cy w <em>Kanadzie <\/em>i<br \/>\n        dzikie my\u015bli o ludziach, jak my tutaj, doje\u017cd\u017caj\u0105cych do stacji, gdzie<br \/>\n        zdziera si\u0119 z nich ubrania, wszelkie ozdoby, bi\u017cuteri\u0119 i zabija, spala.<br \/>\n        Nie mog\u0119 tego wyszarpa\u0107 z m\u00f3zgu, mimo zmaga\u0144.<\/p>\n<p>Chodzi\u0142am z Brzezinki do <em>Kanady<\/em> sortowa\u0107 te rzeczy, zanosi\u0142am <em>bundy<\/em> odzie\u017cy<br \/>\n        do wagon\u00f3w na wysy\u0142k\u0119 do Niemiec, oddychaj\u0105c zapachem \u017cycia i dymem \u015bmierci.<br \/>\n        Ko\u0144cem \u015bwiata&#8230; Ha\u0142as w g\u0142owie og\u0142usza mnie w tym og\u00f3lnym milczeniu,<br \/>\n        moim i pasa\u017cer\u00f3w woko\u0142o. Towarzysz\u0105cy mi niemieccy znajomi u\u015bmiechaj\u0105<br \/>\n        si\u0119 do mnie przyja\u017anie. Odwzajemniam si\u0119 im u\u015bmiechem swego powojennego<br \/>\n        ja. Ile we mnie postaci &#8211; w\u0142asnych i tych wch\u0142oni\u0119tych wtedy_! Ile przeobra\u017ce\u0144<br \/>\n        i ech?!<\/p>\n<p>Nieuzasadniony strach, przymus walki z jakimkolwiek prawdziwym czy domniemanym<br \/>\n        zagro\u017ceniem. Wypatrywanie ponownych wyzwole\u0144 w ka\u017cdej trudniejszej sytuacji,<br \/>\n        wyczekiwanie na to lepsze, maj\u0105ce wci\u0105\u017c jeszcze nadej\u015b\u0107 jakim\u015b niespodziewanym<br \/>\n        cudem &#8211; dobicia do jakiejkolwiek nast\u0119pnej mety&#8230; L\u0119k przed nag\u0142ym oderwaniem,<br \/>\n        obelg\u0105, porzuceniem &#8211; przed utrat\u0105 kogo\u015b bliskiego i lekcewa\u017cenie strat<br \/>\n        materialnych, byle tylko nie zagra\u017ca\u0142y \u017cyciu. Nie chowam chleba, czerstwego<br \/>\n        nie wyrzucam tylko dlatego, \u017ce mo\u017cna nim nakarmi\u0107 zwierz\u0119ta czy ptaki.<br \/>\n        Nie robi\u0119 zapas\u0105w \u017cywno\u015bci. Ale boj\u0119 si\u0119 lekarzy, ewentualnego s\u0142owa<br \/>\n        koniec w ich diagnozie, jak&#8230; podczas selekcji przed wyrokiem &#8211; na lewo!<br \/>\n        Napi\u0119cie gwa\u0142towne lub ulga&#8230; A przecie\u017c panuje spok\u0105j (przerywany jednak<br \/>\n        wci\u0105\u017c wojnami, wybuchami terrorystycznymi), setki spraw wszelkiego kalibru<br \/>\n        normalnie tocz\u0105cego si\u0119 \u017cycia: dom, rodzina, plany, d\u0105\u017cenia.<\/p>\n<p>Mi\u0142o\u015b\u0107 i wiara w \u017cycie goj\u0105 rany, rodz\u0105 si\u0142y, aby m\u00f3c na nowo zakwitn\u0105\u0107,<br \/>\n        budowa\u0107, nawi\u0105za\u0107 nowe przyja\u017anie, blisko\u015b\u0107, pokrewie\u0144stwa. One s\u0105 silniejsze<br \/>\n        od rozpaczy, jak sama natuta zreszt\u0105. A odebrane czy spalone mienie?<br \/>\n        &#8211; z tym naj\u0142atwiej si\u0119 upora\u0107, zdoby\u0107 inne i cieszy\u0107 si\u0119 nim nie mniej.<br \/>\n        Po owej najstraszniejszej po\u017codze ka\u017cde osi\u0105gni\u0119cie sprawia satysfakcj\u0119<br \/>\n        i rado\u015b\u0107, jest zwyci\u0119ztwem nad zniszczeniem i \u015bmierci\u0105. Wydaje mi si\u0119,<br \/>\n        \u017ce odczuwam zwykle t\u0119 rado\u015b\u0107 mocniej, ni\u017c inni ludzie. Ale tak\u017ce i smutek.<br \/>\n        Tkwi on wemnie nieustannie, jakby czuwa\u0142, \u017cebym nie zapomnia\u0142a obozowych<br \/>\n        cierpie\u0144 i tego, \u017ce mia\u0142y one naprawd\u0119 miejsce w naszym \u015bwiecie! Przyjaciel<br \/>\n        z Rzeszowa zauwa\u017cy\u0142 kiedy\u015b podczas naszego pierwszego spotkania, \u017ce ja<br \/>\n        nwet kiedy si\u0119 \u015bmiej\u0119, mam w oczach smutek&#8230; Osiad\u0142 wtedy na dnie duszy<br \/>\n        i wci\u0105\u017c wyziera bezwiednie. Ale nie zmusza do rezygnacji. Pozwala mi<br \/>\n        lepiej rozumie\u0107, my\u015ble\u0107 i czu\u0107 g\u0142\u0119biej, znajdywa\u0107 uj\u015bcie w dzia\u0142aniu,<br \/>\n        w przekazywaniu.<\/p>\n<p>Odradzaj\u0105ce si\u0119 energie przetwarzaj\u0105 to wszystko w \u017ar\u00f3d\u0142o tw\u00f3rczo\u015bci.<br \/>\n        Czerpi\u0105 z niego r\u00f3wnie\u017c nasi synowie. Niesrety przej\u0119li oni tak\u017ce w du\u017cej<br \/>\n        mierze \u00f3w strach i inne wra\u017cliwo\u015bci. Nie znali nigdy dziadk\u00f3w, krewnych,<br \/>\n        wiedzieli o nich tylko z moich przera\u017caj\u0105cych opowie\u015bci, kt\u00f3re rozpocz\u0119\u0142y<br \/>\n        si\u0119 od pierwszego spostrze\u017cenia tatua\u017cu o\u015bwi\u0119cimskiego i pytania: <em>co<br \/>\n        ty sobie narysowa\u0142a\u015b na r\u0119ku?&#8230;<\/em><\/p>\n<p>Dowiedzieli si\u0119 rych\u0142o, \u017ce zosta\u0142am zawleczona w wielkim t\u0142umie z matk\u0105<br \/>\n        z getta do \u0142a\u017ani w obozie nazistowskim, gdzie w pewnej chwili obr\u00f3ci\u0142am<br \/>\n        si\u0119 &#8211; i ju\u017c nie by\u0142o nigdy mamy! Odt\u0105d, nawet gdy wychodz\u0119 wyrzuci\u0107 \u015bmiecie,<br \/>\n        wo\u0142ali za mn\u0105: <em>mamo dok\u0105d?!&#8230;<\/em> Czy mia\u0142am nie opowiada\u0107? Da\u0107<br \/>\n        ponownie umrze\u0107 mojej matce, ojcu, bratu, aby nie straszy\u0107 dzieci? Do<br \/>\n        dzi\u015b niejedni specjali\u015bcie zarzucaj\u0105 mi, \u017ce wpoi\u0142am dzieciom tym opowiadaniem<br \/>\n        najgorsz\u0105 trucizn\u0119 &#8211; o\u015bwi\u0119cimsk\u0105 \u015bmier\u0107! (Pisali tak w niekt\u00f3rych recenzjach<br \/>\n        o izraelskim filmie <em>Z powodu tej wojny<\/em>, w kt\u00f3rym uczestnicz\u0119<br \/>\n        wraz z synem). Kiedy po raz pierwszy opowiedzia\u0142am swe prze\u017cycia z Szoah<br \/>\n        w szkole, zdumione i zaszokowane nauczycielki zapyta\u0142y, jak mog\u0119 o tym<br \/>\n        tak otwarcie m\u00f3wi\u0107, to przecie\u017c mo\u017ce zaszkodzi\u0107 dzieciom, nie b\u0119d\u0105 mog\u0142y<br \/>\n        spa\u0107 w nocy, nabawi\u0105 si\u0119 kompleks\u00f3w!&#8230;<\/p>\n<p>Nigdy nie przysz\u0142o mi to na my\u015bl, \u017ce pami\u0119\u0107 o straconych bliskich mo\u017ce<br \/>\n        zrobi\u0107 komukolwiek co\u015b z\u0142ego, ale zawstydzi\u0142am si\u0119, poczu\u0142am si\u0119 winna<br \/>\n        i bardzo upokorzona. Nie mog\u0119 jednak wykre\u015bli\u0107 przesz\u0142ych zdarze\u0144, one<br \/>\n        i ich skutki wplataj\u0105 si\u0105 w moje \u017cycie r\u00f3\u017cnymi drogami, czy to si\u0119 komu\u015b<br \/>\n        podoba czy inaczej. Nie spa\u0142am wtedy tyle nocy &#8211; odpowiedzia\u0142am &#8211; nikomu<br \/>\n        wi\u0119c nie stanie si\u0119 wielka krzywda, je\u015bli nie prze\u015bpi tej jednej nad<br \/>\n        naszymi dawnymi dziejami.<\/p>\n<p>Najgorzej bywa, gdy nadchodz\u0105 \u015bwi\u0119ta. Nakryty bia\u0142ym obrusem, zastawiony<br \/>\n        tradycyjnymi potrawami st\u00f3\u0142, przypomina tak bole\u015bnie ojca odzianego od\u015bwi\u0119tnie,<br \/>\n        odprawiaj\u0105cego dzi\u0119kczynn\u0105 modlitw\u0119, matk\u0119 zapalaj\u0105ce \u015bwieczki i szepcz\u0105c\u0105<br \/>\n        nad nimi swoje b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo z zakryt\u0105 d\u0142o\u0144mi twarz\u0105. Obraz domu &#8211;<br \/>\n        kiedy\u015b w Warszawie na Nowiniarskiej&#8230; Nawet wiatr nios\u0105cy zapach jesieni<br \/>\n        przypomina te \u015bwi\u0119ta i budzi t\u0119sknot\u0119. Po\u0142ykam \u0142zy, staj\u0119 si\u0119 nerwowa,<br \/>\n        wybucham o byle co. Dzieci w tym czasie zwyk\u0142y pyta\u0107, kto przyjedzie<br \/>\n        do nas na \u015bwi\u0119to, albo do kogo pojedziemy, bo ich koledzy jad\u0105 do cioci,<br \/>\n        do babci albo te\u017cprzje\u017cd\u017ca do nich wujostwo, kuzynowie &#8211; a co z nami?<\/p>\n<p>Raz skrzycza\u0142am strasznie syna, \u017ceby wi\u0119cej nie zadawa\u0142 takich pyta\u0144<br \/>\n        i \u017ceby raz na zawsze zrozumia\u0142, \u017ce my nigdzie nie jedziemy i nikt do<br \/>\n        nas nie przyje\u017cd\u017ca, bo opr\u00f3cz siebie nikogo nie mamy &#8211; i rozp\u0142aka\u0142am<br \/>\n        si\u0119. Dzieciak zamilk\u0142 bezradnie. Nie by\u0142am zdolna w owej chwili zda\u0107<br \/>\n        sobie sprawy ze swego zachowania. To ci\u0105gle powtarzaj\u0105ce si\u0119 pytanie<br \/>\n        by\u0142o, jak n\u00f3\u017c w serce. Potem, zacz\u0119li\u015bmy odprawia\u0107 \u015bwi\u0119ta wraz z przyjaci\u00f3\u0142mi,<br \/>\n        kt\u00f3rych losy by\u0142y podobne do naszych. Oni zapraszali nas do siebie, my<br \/>\n        ich do nas. Przy stole sta\u0142o si\u0119 rado\u015bnie, jak w rodzinie, jednak nie<br \/>\n        bez ukrytego cienia tamtych wspomnie\u0144, kt\u00f3rymi tak\u017ce dzielili\u015bmy si\u0119.<br \/>\n        I nie bez mimowolnego l\u0119ku, \u017ce lada chwila ten spok\u0105j i rado\u015b\u0107 mog\u0105 nagle<br \/>\n        przepa\u015b\u0107, albo zosta\u0107 niespodziewanie odebrane&#8230; Bo w\u0105wczas ka\u017cdy koszmar<br \/>\n        by\u0142 najzupe\u0142niej normalny, a \u017cadne z\u0142o jeszcze nie tym najgorszym &#8211; z\u0142o<br \/>\n        by\u0142o po prostu bezdenne! Ale i pot\u0119ga ludzkiego dobra w tym piekle, kt\u0105ra<br \/>\n        ratowa\u0142a nast\u0119pne chwile \u017cycia, wiar\u0119 i sens walki o nie. Do dzi\u015b towarzyszy<br \/>\n        mi prze\u015bwiadczenie, \u017ce z ka\u017cdej, nawet najtrudniejszej sytuacji mo\u017cna<br \/>\n        wyj\u015b\u0107 ca\u0142o, skoro da\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107 tamto mimo wszystko i pozosta\u0107 nadal<br \/>\n        cz\u0142owiekiem.<\/p>\n<p>Swiadomo\u015b\u0107 tego maj\u0105 te\u017c nasze dzieci, a mnie umo\u017cliwi\u0142a po odzyskaniu<br \/>\n        wolno\u015bci zaufa\u0107 losowi, zebra\u0107 si\u0142y, aby rozpocz\u0105\u0107 nowe \u017cycie z dala<br \/>\n        od korzeni, od wszystkiego i wszystkich, co by\u0142o takie drogie i bliskie,<br \/>\n        a po czym nie zosta\u0142o \u017cadnego \u015bladu, pr\u00f3cz mnie samej. W innym kraju,<br \/>\n        klimacie, j\u0119zyku, krajobrazie &#8211; w\u015br\u0105d innych ludzi. Samotno\u015b\u0107, sieroctwo<br \/>\n        i ta t\u0119sknota &#8211; moja m\u0142odo\u015b\u0107 stara poobozowa, poo\u015bwi\u0119cimska, w kt\u0105rej<br \/>\n        tworzy\u0142am to nowe \u017cycie, rodzin\u0119, dom. Moje zwyci\u0119stwo, ludzki byt &#8211;<br \/>\n        po tamtym piekle. Zwyk\u0142y dow\u0105d, \u017ce nadzieja jednak nie jest z\u0142udzeniem.<br \/>\n        Ale z czym\u015b chyba do obozu przysz\u0142am, skoro potrafi\u0142am wyobrazi\u0107 sobie<br \/>\n        wtedy i wierzy\u0107, \u017ce \u017cwiat b\u0119dzie pi\u0119kny, jak tylko hitlerowcy przegraj\u0105<br \/>\n        wojn\u0119 i sko\u0144czy si\u0119 to diabelskie szale\u0144stwo.<\/p>\n<p>Tym, czym by\u0142am i jestem, nie sta\u0142am si\u0119 w getcie warszawskim czy w<br \/>\n        obozie, cho\u0107 tam w\u0142a\u015bciwie wzrasta\u0142am od 10 do 15 roku \u017cycia, wychowa\u0142am<br \/>\n        si\u0119 i uczy\u0142am tego, co naprawd\u0119 cz\u0142owiekowi do \u017cycia konieczne. W owej<br \/>\n        dusznej, \u015bcie\u015bnione do nieprzytomno\u015bci masie ludzkiej, skazanej na tysi\u0105czne<br \/>\n        rodzaje \u015bmierci. Nie nazistowskie potwory, ani rzeczywisto\u015b\u0107, w kt\u00f3r\u0105<br \/>\n        nas wtr\u0105cili ukszta\u0142zowa\u0142y moj\u0105 osobowo\u015b\u0107 czy zachowanie wtedy i potem.<br \/>\n        Niekt\u00f3rzy tak twierdz\u0105, nie raz, \u017ceby zrzuci\u0107 z siebie dawne i obecne<br \/>\n        grzechy. Wszystkiemu &#8211; utrzymuj\u0105 do dzi\u015b &#8211; winni s\u0105 nazi\u015bci, terror,<br \/>\n        warunki.<\/p>\n<p>Oszo\u0142omieni w obozach kompletnym rozbiciem wpajanych od pokole\u0144 poj\u0119\u0107<br \/>\n        ludzkich warto\u015bci nie wszyscy stali\u015bmy si\u0119 jednakowi i koniecznie \u017ali, <em>bo<br \/>\n        inaczej nie da\u0142oby si\u0119 prze\u017cy\u0107&#8230;<\/em> (Nie raz s\u0142ysza\u0142am: <em>kto wie,<br \/>\n        co ty tam zrobi\u0142a\u015b, \u017ce \u017cyjesz, gdy tak wielu zgin\u0119\u0142o?!<\/em>) Zewn\u0119trznie<br \/>\n        nie przypominali\u015bmy ju\u017c postaci ludzkich &#8211; ani kobiet, ani m\u0119\u017cczyzn,<br \/>\n        starc\u00f3w czy dzieci. Ledwie mo\u017cna by\u0142o nas rozpozna\u0107 w tej odmienionej,<br \/>\n        szarej, wychudzonej, zmaltretownej i ogo\u0142oconej ze wszystkiego masie<br \/>\n        uwi\u0119zionych. Ale nie ka\u017cdy wyszed\u0142 stamt\u0105d (je\u015bli w og\u00f3le wyszed\u0142!) z<br \/>\n        takim samym \u0142adunkiem do\u015bwiadcze\u0144, obci\u0105\u017ce\u0144 i p\u00f3niejszych przemy\u015ble\u0144<br \/>\n        czy reakcji. Ka\u017cdy mia\u0142 sw\u0105j w\u0142asny Majdanek czy Auschwitz, kt\u00f3ry inaczej<br \/>\n        odbija\u0142 si\u0119 na jego losach. Nie s\u0105dz\u0119, by mo\u017cna by\u0142o w\u0142\u0105czy\u0107 wszystkich<br \/>\n        do jednakowej kategorii, okre\u015bli\u0107, jak pi\u0119tnem, wsp\u00f3lnym mianem specyficznych<br \/>\n        prze\u017cy\u0107 czy poobozowych uraz\u00f3w. Ale tak w\u0142a\u015bnie przyj\u0119\u0142o si\u0119 okre\u015bla\u0107.<br \/>\n        R\u00f3wnie\u017c nasze dzieci wstawia si\u0119 pod og\u00f3lny mianownik: <em>Dor Hahemszeh, <\/em>czyli<br \/>\n        potomne pokolenia ocala\u0142ych z Szoah. Naj\u0142atwiej chyba zamyka\u0107 ludzi w<br \/>\n        uog\u00f3lniaj\u0105ce ramki, doszukiwa\u0107 si\u0119 wsp\u00f3lnych cech i reakcji. I zn\u00f3w to: <em>Wy,<br \/>\n        ci inni!&#8230; <\/em>Mo\u017cna w ten spos\u0105b dzieli\u0107 ludzi bez ko\u0144ca w rozlicznych<br \/>\n        celach czy interesach. Wpisywa\u0107 do rozmaitych grup: do takich, co do\u015bwiadczyli<br \/>\n        Holocaustu i takich, kt\u00f3rzy go omin\u0119li z daleka lub urodzili si\u0119 p\u00f3\u017aniej;<br \/>\n        zagnanych w bydl\u0119cych wagonach do kacet\u00f3w, i takich, kt\u00f3rych uratowali<br \/>\n        szlachetni ludzie w swych domach, w klasztorach, lub w\u015br\u00f3d partyzant\u00f3w<br \/>\n        w lasach.<\/p>\n<p>Przed kilkoma laty powsta\u0142o mi\u0119dzynarodowe stowarzyszenie Dzieci Holocaustu.<br \/>\n        Nie mnie nie przyj\u0119to, bo w odr\u00f3\u017cnieniu od innych, nie uciek\u0142am przed<br \/>\n        \u015bmierci\u0105, da\u0142am si\u0119 zawlec do obozu zag\u0142ady&#8230; Mo\u017ce i lepiej, \u017ce mnie<br \/>\n        nie przyj\u0119li. Wol\u0119 nie nale\u017ce\u0107 do specyficznych grup, a wobec ludzi by\u0107<br \/>\n        zawsze tylko sob\u0105.<\/p>\n<p>Trzeba wi\u0119c bezustannie zmierza\u0107 si\u0119 z tym wszystkim. Wstydzi\u0107 si\u0119 nieraz<br \/>\n        swej pami\u0119ci, czu\u0107 si\u0119 winnym tej zastraszaj\u0105cej przesz\u0142o\u015bci i udowadnia\u0107,<br \/>\n        \u017ce nie jest si\u0119 s\u0142abszym, gorszym, mniej odwa\u017cnym, czy zdolnym. Podlegamy<br \/>\n        (w ka\u017cdym razie z dala od miejsc, po kt\u00f3rych przesz\u0142a po\u017coga Holocaustu)<br \/>\n        hurtowemu, nie koniecznie zaszczytnemu mianu: <em>ocaleni z Szoa&#8230;<\/em> A<br \/>\n        to ma ju\u017c wyrazi\u0107 o nas wszystko: pochodzenie, poziom, charakter. Jednolita<br \/>\n        masa ludzka bez w\u0142asnej twarzy ani wtedy, ani dzi\u015b.<\/p>\n<p>I tak te\u017c dzieje si\u0119 w odniesieniu do ksi\u0105\u017cek na temat tych prze\u017cy\u0107,<br \/>\n        pisanych zw\u0142aszcza przez bohater\u00f3w owych zdarze\u0144: <em>a, zn\u00f3w ksi\u0105\u017cka<br \/>\n        o Szoa! To nie jest literatura!\u00a0 Si\u0142a tych ksi\u0105\u017cek le\u017cy jedynie w samych<br \/>\n        okropno\u015bciach zdarze\u0144, kt\u0105rych autor do\u015bwiadczy\u0142 i by\u0142 \u015bwiadkiem. Po<br \/>\n        co w og\u00f3le tyle pisa\u0107 na ten wiadomy, znany temat?! Jak jeszcze \u017cy\u0107 potem,<br \/>\n        gdy si\u0119 czyta o takich rzeczach?<\/em><\/p>\n<p>Ile razy mi m\u00f3wiono z politowaniem, \u017ce powinnam zapomnie\u0107 i dziwiono<br \/>\n        si\u0119, \u017ce nie wysz\u0142am z tego, nie wyzwoli\u0142am si\u0119, utkwi\u0142am obsesyjnie w<br \/>\n        przesz\u0142o\u015bci, a to jest z\u0142e, niezdrowe, szkodliwe!<\/p>\n<p>C\u00f3rka znajomej kaza\u0142a matce zas\u0142ania\u0107 r\u0119k\u0119 z tatua\u017cem o\u015bwi\u0119cimskim,<br \/>\n        gdy odwiedzaj\u0105 j\u0105 kole\u017canki szkolne. Frania przesz\u0142a nieopisan\u0105 m\u0119k\u0119<br \/>\n        \u0142\u00f3dzkiego getta, rozpaczliwych ucieczek i kacet\u00f3w. Straci\u0142a m\u0119\u017ca, siedmioletniego<br \/>\n        syna &#8211; niemal ca\u0142\u0105, wielk\u0105 rodzin\u0119. Po wyzwolenie zbudowa\u0142a sobie now\u0105<br \/>\n        rodzin\u0119 w Tel-Avivie. Zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 do mnie, \u017cebym spisa\u0142a jej losy &#8211;<br \/>\n        spadek dla c\u00f3rki, kt\u00f3ra wysz\u0142a za m\u0105\u017c i wyemigrowa\u0142a do Stan\u00f3w Zjednoczonych.<br \/>\n        Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ocala\u0142ych z Szoah jednak milcza\u0142a o swej przesz\u0142o\u015bci, nawet<br \/>\n        przed w\u0142asnymi dzie\u0107mi. Chcieli udowodni\u0107 dobie i swojemu otoczeniu,<br \/>\n        \u017ce niczym nie r\u00f3\u017cno\u0105 si\u0119 od innych. Nie chciano ich zreszt\u0105 s\u0142ucha\u0107,<br \/>\n        a dzieci wyczuwaj\u0105c og\u00f3ln\u0105 atmosfer\u0119, broni\u0142y si\u0119 przed ha\u0144b\u0105 rodzic\u00f3w.<br \/>\n        (Nasz starszy syn maj\u0105c pi\u0119tna\u015bcie lat zmieni\u0142 nazwisko na hebrajskie<br \/>\n        &#8211; izraelskie. Teraz tego \u017ca\u0142uje&#8230;) A tak pragn\u0119li\u015bmy wtedy prze\u017cy\u0107,<br \/>\n        bodaj po to, by opowiedzie\u0107 o wszystkim!<\/p>\n<p>Zduszony, niewypowiedziany b\u00f3l k\u0142ad\u0142 si\u0119 jeszcze wi\u0119kszym cieniem na<br \/>\n        cz\u0142onkach rodzin, ci\u0105\u017c\u0105c tajemnic\u0105 i niezrozumia\u0142\u0105 inno\u015bci\u0105. Ich dzieci<br \/>\n        okaza\u0142y mi zawsze wdzi\u0119czno\u015b\u0107, \u017ce godz\u0119 si\u0119 wraca\u0107 do tamtych zdarze\u0144,<br \/>\n        a przez sw\u0105 opowie\u015b\u0107 da\u0107 im mo\u017cno\u015b\u0107 poznania tego, co przeszli ich rodzice<br \/>\n        i dziadkowie. Po latach gorzko \u017ca\u0142owali swego milczenia. Posypa\u0142 si\u0119<br \/>\n        grad sp\u00f3\u017anionych wspomnie\u0144 ju\u017c niemal znad grobu. Ja od pocz\u0105tku wybra\u0142am<br \/>\n        inn\u0105 drog\u0119 wierna sobie, ale cz\u0119sto sk\u0142\u00f3cona ze \u015brodowiskiem podatnym<br \/>\n        na wp\u0142ywy, mody czy panuj\u0105c\u0105 atmosfer\u0119. Nie wstydzi\u0142am si\u0119 tego, \u017ce by\u0142am<br \/>\n        w obozach, czym tam by\u0142am i co stamt\u0105d wynios\u0142am. Po latach wielu posz\u0142o<br \/>\n        za moim przyk\u0142adem.<\/p>\n<p>Ka\u017cdy nosi w sobie rozmaite urazy czy kompleksy z r\u00f3\u017cnych okres\u00f3w swego<br \/>\n        \u017cycia, z powodu jakich\u015b tragedii, chor\u00f3b czy b\u0142\u0119d\u00f3w. Bywaj\u0105 ludzie o<br \/>\n        podobnych losach, charakterach, reakcjach. Sieroty, niepo\u017c\u0105dane dzieci,<br \/>\n        upo\u015bledzeni w przer\u00f3\u017cny spos\u00f3b, a psycholodzy czy inni naukowcy mog\u0105<br \/>\n        ich ustawia\u0107 w grupy statystyczne pod wsp\u00f3lnym mianem, jak to moje &#8211;<br \/>\n        nasze np:<em> uratowana z Holocaustu. <\/em>Nadano mi znak czy swoisty,<br \/>\n        wieczny dyplom&#8230; Je\u015bli wyr\u00f3\u017cni\u0119 si\u0119 czym\u015b z\u0142ym czy wybitnym, powiedz\u0105<br \/>\n        o mnie przede wszystkim, \u017ce to ta <em>uratowana z Szoah<\/em>, a potem<br \/>\n        dopiero ca\u0142\u0105 reszt\u0119. Jedna z tych, kt\u00f3rych nazi\u015bci wrzucali do masowych<br \/>\n        grob\u00f3w bezimiennie, bez mogi\u0142y, bez \u015bladu.<\/p>\n<p>Jestem gorzka, nieodporna na dodatkowe urazy po tamtych &#8211; z oboz\u00f3w,<br \/>\n        nawet je\u015bli niczego nie da si\u0119 por\u00f3wna\u0107 z tym ostatnim. Tamto stanowi<br \/>\n        wieczny przyk\u0142ad, przypomnienie! Nie przeszkadza\u0142o mi to wszystko, bra\u0107<br \/>\n        na siebie wszelkiego rodzaju trudy na r\u00f3\u017cnych etapach \u017cycia. Od razu<br \/>\n        po wojnie podj\u0119\u0142am niebezpieczn\u0105, niezwykle ci\u0119\u017ck\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 w nielegalnej<br \/>\n        drodze do \u00f3wczesnej Palestyny i tam przy braku minimalnych warunk\u00f3w za\u0142o\u017cy\u0142am<br \/>\n        rodzin\u0119, dom, urodzi\u0142am i wychowa\u0142am dw\u00f3ch syn\u00f3w na wra\u017cliwych, tw\u00f3rczych<br \/>\n        ludzi. Od najm\u0142odszych lat opowiada\u0142am im o swojej przesz\u0142o\u015bci w Szoah,<br \/>\n        o utraconej rodzinie, kolegach, kole\u017cankach.<\/p>\n<p>Nieraz s\u0142yszeli w nocy krzyk matki, bo \u015bni\u0142o mi si\u0119, \u017ce Niemcy zn\u00f3w<br \/>\n        zaje\u017cd\u017caj\u0105 ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0105 przed nasz dom, wal\u0105 w drzwi, a ja szukam gor\u0105czkowo<br \/>\n        jakiego\u015b schowka na strychu, aby szybko ukry\u0107 si\u0119 w nim z dzie\u0107mi.<\/p>\n<p>Albo, \u017ce stoj\u0119 na placu przed \u0142a\u017ani\u0105 obozow\u0105 podczas selekcji i palec<br \/>\n        esesmana wyznacza mnie nieodwo\u0142alnie na lewo, do gazu i nie ma \u017cadnej<br \/>\n        szansy ucieczki, ratunku, a tak bardzo chc\u0119 \u017cy\u0107!!! M\u0105\u017c budzi mnie zlan\u0105<br \/>\n        potem i przywraca do rzeczywisto\u015bci. Zdumione dzieciaki wracaj\u0105 do \u0142\u00f3\u017cek.<br \/>\n        Ale kamie\u0144 d\u0142ugo jeszcze le\u017cy mi na sercu, dr\u0119czy, boj\u0119 si\u0119 zasn\u0105\u0107, aby<br \/>\n        koszmar nienawidzi\u0142 mnie ponownie.<\/p>\n<p>To zn\u00f3w, gdy spaceruj\u0119 z dzieckiem w w\u00f3zeczku pod izraelskim b\u0142\u0119kitem<br \/>\n        i s\u0142o\u0144cem, przelatuj\u0105cy nad nami samolot wprowadza tak\u0105 groz\u0119 w moj\u0105<br \/>\n        dusz\u0119, \u017ce mimo woli nachylam si\u0119, aby obroni\u0107 dzeicko przed bomb\u0105, rozgl\u0105dam<br \/>\n        si\u0119 za schronem i nic mnie ju\u017c nie cieszy &#8211; ani niebo ani s\u0142o\u0144ce. Zapominam<br \/>\n        na moment, \u017ce to nie wrzesie\u0144 1939 roku w Warszawie i nie niemiecki samolot.<br \/>\n        A po chwili \u015bmiej\u0119 si\u0119 z siebie, ogl\u0105dam pi\u0119kne wystawy sklepowe i marz\u0119<br \/>\n        o mo\u017cliwo\u015bci kupienia modnej sukienki, pantofelk\u00f3w, torebki&#8230; Obecna<br \/>\n        rzeczywisto\u015b\u0107 i tamta, plastycznie bliska, \u015bwie\u017ca. Zyje wraz ze mn\u0105,<br \/>\n        we mnie.<\/p>\n<p>Moi nowi znajomi i przyjaciele po wojnie to przewa\u017cnie ludzie starsi.<br \/>\n        Garn\u0119\u0142am si\u0105 do nich, szukaj\u0105c matki, rodzic\u00f3w zamordowanych w Treblince<br \/>\n        i na Majdanku, gdy mia\u0142am 12-13 lat. Nie widzia\u0142am ich nigdy starych,<br \/>\n        chorych &#8211; umar\u0142ych. Raptem oderwano ich ode mnie i pognano na \u015bmier\u0107.<br \/>\n        B\u0142yskawicznie, nieodwo\u0142alnie! Do dzi\u015b nie godz\u0119 si\u0119, nie mog\u0119 pomie\u015bci\u0107<br \/>\n        w sobie tego oszo\u0142omienia i b\u00f3lu &#8211; szukam ci\u0105gle przynale\u017cno\u015bci rodzinnej&#8230;<br \/>\n        Wci\u0105\u017c pytam w duszy &#8211; czy mnie widz\u0105 gdzie\u015b zza \u015bwiat\u00f3w jako doros\u0142\u0105<br \/>\n        kobiet\u0119, matk\u0119 w\u0142asnych dzieci, wnuk\u00f3w, kt\u00f3rych nigdy nie poznali?<\/p>\n<p>Nauczy\u0142am si\u0119 od tych starszych znajomych gotowa\u0107, piec, by\u0107 gospodyni\u0105<br \/>\n        &#8211; jak\u0105 mama by\u0142a kiedy\u015b. Ona niezd\u0105\u017cy\u0142a mi przekaza\u0107 swych umiej\u0119tno\u015bci<br \/>\n        prowadzenia domu, opieki nad dzieckiem. Szuka\u0142am w pami\u0119ci tych \u015blad\u00f3w<br \/>\n        i smaku i wyobra\u017ca\u0142am sobie rady czy odpowiedzi, jakich mog\u0142aby mi udzieli\u0107<br \/>\n        na napotkane problemy. Dzieli\u0142am si\u0119 z ni\u0105 w my\u015blach swoimi drobnymi<br \/>\n        lub czasem wi\u0119kszymi osi\u0105gni\u0119ciami. Nieraz marzy\u0142am o tym, aby wtuli\u0107<br \/>\n        si\u0119 w jej ciep\u0142e, tchn\u0105ce bezpiecze\u0144stwem ramiona i wyp\u0142aka\u0107 raz na zawsze<br \/>\n        ten ca\u0142y przepe\u0142niaj\u0105cy mnie b\u00f3l. Jak\u0105, wobec tego, mog\u0142am sama by\u0107 matk\u0105?<br \/>\n        Ile b\u0142\u0119d\u00f3w musia\u0142am pope\u0142ni\u0107?<\/p>\n<p>Wiele obozowych do\u015bwiadcze\u0144 osiad\u0142o we mnie na zawsze, ale chyba nie<br \/>\n        akurat jedynie w z\u0142ym sensie. Potrafi\u0119 mocniej wczu\u0107 si\u0119 w losy innych<br \/>\n        ludzi, szybko rozpoznawa\u0107 i sprzeciwia\u0107 si\u0119 wypaczeniom, krzywdzie. Pomagaj\u0105<br \/>\n        mi szczeg\u00f3lnie w \u017cyciu wyostrzone w obozach instynkty i intuicja.<\/p>\n<p>Nie mam w sobie nienawi\u015bci, nie potrafi\u0119 si\u0119 m\u015bci\u0107, bo znam smak cierpienia<br \/>\n        i odrazu identyfikuj\u0119 si\u0119 z nim. Tak\u017ce widok g\u0142odnego, opuszczonego psa<br \/>\n        czy kota przywodzi mi obraz siebie z wtedy. Bezradno\u015b\u0107, daremne wo\u0142anie<br \/>\n        o pomoc o \u017cycie! I nagle mrok, depresja. Na szcz\u0119\u015bcie, nie jak kiedy\u015b<br \/>\n        w wi\u0119kszo\u015bci wypadk\u00f3w bezradna. Mog\u0119 pom\u00f3c, nakarmi\u0107, sprawi\u0107 komu\u015b rado\u015b\u0107,<br \/>\n        a czasem wyleczy\u0107 stworzenie, \u015bledz\u0105c z satysfakcj\u0105 popraw\u0119 w chorobie.<br \/>\n        Najbardziej ciesz\u0119 si\u0119 zawsze zwyci\u0119ztwem nad \u015bmierci\u0105! Bo tam ona szala\u0142a<br \/>\n        wszech\u0142adnie. Jednak mo\u017cliwy jest cud, z\u0142o nie jest niezwyci\u0119\u017cone. Skoro<br \/>\n        przetrwa\u0142am. I udowodni\u0142am&#8230; nadziej\u0119.<\/p>\n<p>Pro Memoria Nr 8 Stycze\u0144 1998<br \/>\n        Biuletyn Informacyjny<br \/>\n      Pa\u0144stwowego Muzeum O\u015bwi\u0119cim-Brzezinka<\/p>\n<p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Poobozowe Echa \u00a0 Halina Birenbaum \u00a0 Wci\u0105\u017c to \u017cywe widmo oboz\u00f3w. Czarny cie\u0144 i nie tylko w postaci wspomnie\u0144. Co\u015b g\u0142\u0119bszego jeszcze, wdr\u0105\u017conego w obieg krwi, w dusz\u0119. Dzia\u0142a na dobro i z\u0142o w ci\u0105gu tych wszystkich powojennych lat, na reakcje, na \u015brodowisko, potomstwa. B\u00f3l, \u0142zy, nigdy nie wyp\u0142akana t\u0119sknota. Mimowolne por\u00f3wnania: wtedy &#8211; dzi\u015b, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"parent":3421,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-3454","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3454","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3454"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3454\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3542,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3454\/revisions\/3542"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3421"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3454"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}