{"id":3451,"date":"2026-11-16T04:42:28","date_gmt":"2026-11-16T04:42:28","guid":{"rendered":"https:\/\/p.dialog.vip\/?page_id=3451"},"modified":"2026-11-16T04:42:28","modified_gmt":"2026-11-16T04:42:28","slug":"trudne-pytania","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/archiwum-dialogu-test\/trudne-pytania\/","title":{"rendered":"Trudne pytania"},"content":{"rendered":"<p>Trudne<br \/>\n            pytania<b> &#8230;<br \/>\n            <\/b><br \/>\n          \u00a0<\/p>\n<p>            Halina<br \/>\n              Birenbaum<\/p>\n<p> Zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 do mnie kilka<br \/>\n        os\u00f3b po przeczytaniu ksi\u0105\u017cek o Sonderkomando oraz &quot;By\u0142em asystentem<br \/>\n        doktora Mengele&quot; z trudnymi pytaniami, jako by\u0142\u0105 wi\u0119\u017aniark\u0119 obozu<br \/>\n        \u015bmierci Auschwitz-Birkenau oraz bezpo\u015bredniego \u015bwiadka zdarze\u0144 lat Zag\u0142ady<br \/>\n        o roli nadziei a raczej mo\u017cliwo\u015bci nadziei, sumienia, wiary w Boga wobec<br \/>\n        ludob\u00f3jstwa Holocaustu i wp\u0142yw tych koszmarnych zdarze\u0144 na wierz\u0105cych,<br \/>\n        zw\u0142aszcza Zyd\u00f3w po wojnie &#8211; o braku sprzeciwu w obozie wobec prze\u015bladowc\u00f3w,<br \/>\n        p\u00f3\u017any bunt Sonderkomanda&#8230; <\/p>\n<p>Listy te pochodz\u0105ce od m\u0142odych ludzi, kt\u00f3rych bliscy nie byli wi\u0119zieni<br \/>\n        w obozach w czasie II Wojny Swiatowej wzruszy\u0142y mnie szczeg\u00f3lnie zainteresowaniem,<br \/>\n        wra\u017cliwo\u015bci\u0105 oraz wyrazami wsp\u00f3\u0142czucia akurat wzgl\u0119dem roli m\u0142odych ofiar<br \/>\n        obozu zmuszonych do takich nieprawdopodobnych funkcji. Zmusi\u0142y mnie one<br \/>\n        do wej\u015bcia w siebie z tamtych czas\u00f3w i z dziesiejszych w poszukiwaniu<br \/>\n        odpowiedzi. Podaj\u0119 tutaj swoje przemy\u015blenia. <\/p>\n<p> *****<\/p>\n<p>Rzeczy niewiadome, niewyobra\u017calne zwykle poci\u0105gaj\u0105 najbardziej, wzbudzaj\u0105<br \/>\n        potrzeb\u0119 i ch\u0119\u0107 przenikni\u0119cia ich, poznania by m\u00f3c je zrozumie\u0107 i w\u0142\u0105czy\u0107<br \/>\n        jako\u015b w kr\u0105g w\u0142asnego my\u015blenia, w\u0142asnej logiki w zakresie dobro-z\u0142o wed\u0142ug<br \/>\n        przyj\u0119tych zasad uniwersalnych, bo inaczej przera\u017caj\u0105, nape\u0142niaj\u0105 uczuciem<br \/>\n        bezradno\u015bci, niepewno\u015bci samych siebie i \u017cycia. St\u0105d, mi\u0119dzy innymi wynika<br \/>\n        tak\u017ce dzi\u015b to usilne zainteresowanie zdarzeniami z lat Holocaustu, a zw\u0142aszcza<br \/>\n        tym co si\u0119 dzia\u0142o w tym nieprawdopodobnym miejscu, jakim pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem<br \/>\n        by\u0142 Auschwitz. <\/p>\n<p>Ka\u017cda chwila panuj\u0105cej rzeczywisto\u015bci jest ponad wszystkim i cz\u0142owiek<br \/>\n        si\u0142\u0105 rzeczy musi si\u0119 jej podporz\u0105dkowa\u0107 &#8211; ka\u017cdy na sw\u00f3j spos\u00f3b, wed\u0142ug<br \/>\n        swej osobowo\u015bci, inteligencji, osobistych mo\u017cliwo\u015bci. W ka\u017cdej og\u00f3lnej<br \/>\n        sytuacji istnieje ta w\u0142asna, inna. <\/p>\n<p>Do ka\u017cdej nowej rzeczywisto\u015bci i zwi\u0105zanych z tym sytuacji musi si\u0119 dorosn\u0105\u0107,<br \/>\n        dojrze\u0107, by nie zgin\u0105\u0107. W niekt\u00f3rych przypadkach staje si\u0119 to natychmiast,<br \/>\n        instynktownie i spontanicznie, np. gdy chodzi o zagro\u017cenie \u017cycia, nag\u0142e<br \/>\n        oderwanie od bliskich, od wszystkiego co znane i drogie. <\/p>\n<p>W obozach zag\u0142ady realno\u015b\u0107 trwaj\u0105cego uwi\u0119zienia, g\u0142odu, ciasnoty, zimna,<br \/>\n        chor\u00f3b, braku wszelkich warunk\u00f3w minimalnego istnienia, dojrzewanie takie<br \/>\n        w zmaganiu si\u0119 o istnienie przychodzi\u0142o fazami, poprzez dzik\u0105, drapie\u017cn\u0105<br \/>\n        walk\u0119, utrat\u0119 nadziei i wiary we wszelkie warto\u015bci i sens, pr\u00f3cz jedynego<br \/>\n        ju\u017c d\u0105\u017cenia: do chwilowego bodaj zaspokojenia g\u0142odu, pragnienia &#8211; najkonieczniejszych<br \/>\n        fizjologicznych potrzeb. <\/p>\n<p>Przewa\u017cnie resultaty takich reakcji zabija\u0142y najpierw czlowieka w samym<br \/>\n        sobie, a potem fizycznie, odbieraj\u0105c sens i \u017cyciu i \u015bmierci. Ale byli<br \/>\n        te\u017c tacy, kt\u00f3rzy pozostali zdolni utrzyma\u0107 do ko\u0144ca nadziej\u0119 i sw\u0105 wiar\u0119<br \/>\n        w warto\u015b\u0107 \u017cycia &#8211; potrafili zdoby\u0107 si\u0119 na najwi\u0119ksze po\u015bwi\u0119cenia nawet<br \/>\n        za cen\u0119 utraty \u017cycia. Nie o wszystkich nawet wiemy, bo zg\u0142adzano ich natychmiast<br \/>\n        w najgorszych m\u0119kach.<\/p>\n<p>Tak samo jak los cz\u0142owieka (na dobro czy z\u0142o) jest nieprzewidywalny do<br \/>\n        ko\u0144ca, tak te\u017c nieprzewidywalny, nawet dla siebie samego, bywa cz\u0142owiek<br \/>\n        w swoich reakcjach w rozmaitych okoliczno\u015bciach. Jedni trzymaj\u0105 si\u0119 przyj\u0119tych<br \/>\n        og\u00f3lnie norm, tak\u017ce takich, kt\u00f3re panowa\u0142y w obozowych realiach, skoro<br \/>\n        te sta\u0142y si\u0119 jedyn\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 &#8211; a inni, mniejszo\u015b\u0107, znajduje w sobie<br \/>\n        si\u0142y by nie podda\u0107 si\u0119 im. Tak bywa zawsze i wsz\u0119dzie. Nie jeste\u015bmy nigdy<br \/>\n        niczym wi\u0119cej jak lud\u017ami, cho\u0107 czasem potrafimy si\u0119 wznie\u015b\u0107 na nadludzkie<br \/>\n        wy\u017cyny albo upa\u015b\u0107 bardzo nisko. I to ostatnie te\u017c nie musi by\u0107 na zawsze,<br \/>\n        bo cz\u0142owiek potrafi si\u0119 zn\u00f3w odrodzi\u0107 pod wp\u0142ywem sprzyjaj\u0105cych czynnik\u00f3w,<br \/>\n        jak okazane mu dobro przez innego cz\u0142owieka, nadzieja, wiara na przek\u00f3r<br \/>\n        wszystkiemu czy zrodzona w\u0142a\u015bnie z najci\u0119\u017cszych do\u015bwiadcze\u0144..<\/p>\n<p>Nie jest to bynajmniej proste sprowadzi\u0107 ow\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 piek\u0142a na<br \/>\n        ziemi z Auschwitz do dzisiejszych poj\u0119\u0107. Tam panowa\u0142y proporcje czyn\u00f3w<br \/>\n        i czasu z dna piek\u0142a. Ka\u017cdy jednak przyszed\u0142 tam z czym\u015b wyniesionym z<br \/>\n        domu w dzieci\u0144stwie, z ukszta\u0142towan\u0105 osobowo\u015bci\u0105. By\u0142 kim by\u0142, bo takie<br \/>\n        mia\u0142 zal\u0105\u017cki w sobie, kt\u00f3re pod wp\u0142ywem zbrodniczych okoliczno\u015bci i warunk\u00f3w<br \/>\n        ujawnia\u0142y si\u0119 w dobrym czy z\u0142ym w ca\u0142ej pe\u0142ni. Nikt wtedy niczego nie<br \/>\n        maskowa\u0142, z\u0142o by\u0142o dozwolone, rz\u0105dzi\u0142o, triumfowa\u0142o. St\u0105d tak r\u00f3\u017cne reakcje<br \/>\n        ludzkie, wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 moralna i fizyczna, gdy jedne nierzadko by\u0142y zale\u017cne<br \/>\n        i przyczynia\u0142y si\u0119 do powstawania drugich.<\/p>\n<p>W obozach trzymano przewa\u017cnie tylko m\u0142odych ludzi &#8211; starych, dzieci,<br \/>\n        chorych i u\u0142omnych, a w szczeg\u00f3lno\u015bci Zyd\u00f3w, nie wpuszczali tam, prowadzili<br \/>\n        natychmiast do kom\u00f3r gazowych i do krematori\u00f3w na spalenie. Wielu nie<br \/>\n        chcia\u0142o si\u0119 rozsta\u0107 ze swymi bliskimi, z dzie\u0107mi i sz\u0142o z nimi na \u015bmier\u0107.<br \/>\n        Inni odsuwali si\u0119 od swych bliskich wyznaczonych do kom\u00f3r gazowych, p\u00f3ki<br \/>\n        widzieli dla siebie samych szans\u0119 na \u017cycie, a nie mog\u0105c tamtych obroni\u0107<br \/>\n        przed \u015bmierci\u0105. <\/p>\n<p>Przewa\u017cnie w straszliwym zaszokowaniu biciem, krzykami, strzelanin\u0105,<br \/>\n        tym ca\u0142ym niepoj\u0119tym p\u0119dem i zawirowaniem zdarze\u0144, nie by\u0142o czasu my\u015ble\u0107,<br \/>\n        robi\u0107 jakichkolwiek decyzji. A potem ka\u017cda chwila w tym piekle stawa\u0142a<br \/>\n        si\u0119 gorsza, bardziej niezno\u015bna, a wszelkie z\u0142o, pod\u0142o\u015b\u0107, brutalno\u015b\u0107 pot\u0119\u017cniejsze,<br \/>\n        jedynie panuj\u0105ce i normalne. <\/p>\n<p>W bestialskim warunkach nie rzadko te\u017c i z cz\u0142owieka wychodzi bestia.<br \/>\n        Ale nie z wszystkich, cho\u0107 w ka\u017cdym istnieje doza z\u0142a w takiej czy innej<br \/>\n        mierze. Zawsze jednak s\u0105 tacy, kt\u00f3rzy nie zatrac\u0105 swego cz\u0142owiecze\u0144stwa,<br \/>\n        nie zagubi\u0105 granicy mi\u0119dzy dobrem a z\u0142em, raczej umr\u0105. Wog\u00f3le nigdy niczego<br \/>\n        nie nale\u017cy uog\u00f3lnia\u0107. <\/p>\n<p>Sprawa wi\u0119\u017ani\u00f3w \u017cydowskich w Sonderkomando jest nierozerwalna od ca\u0142o\u015bci<br \/>\n        rzeczywisto\u015bci o\u015bwi\u0119cimskiej. To by\u0142a &quot;lepsza&quot; praca &#8211; przymusowe<br \/>\n        za\u015b by\u0142y tam wszystkie, ponad ludzkie si\u0142y, o straszliwym g\u0142odzie, biciu,<br \/>\n        tak\u017ce w czasie choroby, inaczej odsy\u0142ano do komory gazowej. Za byle co<br \/>\n        odsy\u0142ano do gazu. W Sonderkomando by\u0142o jedzenia w br\u00f3d z baga\u017cy po ludziach<br \/>\n        zwo\u017conych na \u015bmier\u0107, znajdywano w odzie\u017cy i cia\u0142ach zabitych klejnoty,<br \/>\n        pieni\u0105dze, co umo\u017cliwia\u0142o polepszenie warunk\u00f3w obozowych na czas pracy<br \/>\n        tam, a\u017c do redukcji przez odes\u0142anie do gazu. <\/p>\n<p>Ka\u017cdy \u017cyj\u0105cy cz\u0142owiek wierzy w trwanie swego \u017cycia dop\u00f3ki ma oczy otwarte.<br \/>\n        Jest tak w obliczu nieuleczalnych chor\u00f3b, kalectwa &#8211; i by\u0142o, mimo wszystko,<br \/>\n        tam, naprzeciw kom\u00f3r gazowych i ognia z komin\u00f3w krematorium. Ka\u017cdy my\u015bli<br \/>\n        poniek\u0105d, \u017ce dla niego los oka\u017ce si\u0119 \u0142askawszy&#8230; Chyba, \u017ce popada w rezygnacj\u0119,<br \/>\n        co by\u0142o niezmiernie cz\u0119stym zjawiskiem w Auschwitz, a wtedy nigdzie ju\u017c<br \/>\n        nie b\u0119dzie pracowa\u0142, o nic nie b\u0119dzie si\u0119 stara\u0142, stanie si\u0119 &quot;Schmukstuckem&quot;<br \/>\n        czy &quot;Muzu\u0142manem&quot; (&quot;Schmukstuck&quot; czyli &quot;Klejnot&quot;,<br \/>\n        ironiczne nazwanie zam\u0119czonych wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3rzy ju\u017c si\u0119 poddali \u015bmierci,<br \/>\n        wlok\u0105c si\u0119 po obozie obsmarowani b\u0142otem, moczem i ka\u0142em od dezentyrii)<br \/>\n        i szybko ode\u015bl\u0105 go do &quot;pieca&quot;, w mowie o\u015bwi\u0119cimskiej.<\/p>\n<p>Ma\u0142o kto decyduje si\u0119 na samob\u00f3jstwo, mimo najgorszych warunk\u00f3w w nadziei<br \/>\n        przetrwania. Wszelkiego rodzaju sprzeciw rozkazom niemieckim wtedy oznacza\u0142<br \/>\n        natychmiastowy wyrok \u015bmierci. Jednak, je\u015bli kto\u015b wybra\u0142by natychmiastow\u0105<br \/>\n        \u015bmier\u0107 zamiast pracowa\u0107 przy spalaniu ludzi, nie robi\u0142by tego z my\u015bl\u0105,<br \/>\n        czy jego czyn zrobi wra\u017cenie na kim\u015b w Berlinie lub gdzieindziej &#8211; zrobi\u0142by<br \/>\n        to dla w\u0142asnego sumienia. <\/p>\n<p>Do aktywnego buntu (biernym by\u0142a sama wola \u017cycia i zachowania na wszelkie<br \/>\n        sposoby cz\u0142owiecze\u0144stwa) musi dojrze\u0107 czas i cz\u0142owiek, musi si\u0119 mie\u0107 ku<br \/>\n        temu pewne warunki &#8211; albo wybitne si\u0142y duchowe czy raczej i jedno i drugie.<br \/>\n        Nie by\u0142o to dane wszystkim, a napewno nie ludziom zam\u0119czonym ju\u017c w gettach<br \/>\n        g\u0142odem, chorobami, ci\u0105g\u0142ym strachem, widokiem cierpie\u0144 i \u015bmierci swych<br \/>\n        najbli\u017cszych jeszcze przed zawleczeniem ich do Auschwitz, m\u0119czonych \u015bmiertelnie<br \/>\n        w drodze do obozu, i dopiero potem w piekle obozu! <\/p>\n<p>Wobec tych fakt\u00f3w ka\u017cdy jeden, kt\u00f3ry znalaz\u0142 si\u0119 za drutami elektrycznymi<br \/>\n        Auschwitz-Birkenau i zmaga\u0142 si\u0119 z t\u0105 potworn\u0105, beznadziejn\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105,<br \/>\n        nie okradaj\u0105c z porcji chleba czy zupy swego towarzysza losu, nie skar\u017c\u0105c<br \/>\n        i nie pomagaj\u0105c prze\u015bladowcom &#8211; by\u0142 bohaterem i m\u0119czennikiem, nie wa\u017cne<br \/>\n        czy si\u0119 odwa\u017cy\u0142 na zbrojny, zorganizowany bunt, czy po prostu potrafi\u0142<br \/>\n        upilnowa\u0107 swoje cz\u0142owiecze\u0144stwo.<\/p>\n<p>Nikt nie pot\u0119pia\u0142 wi\u0119\u017ani\u00f3w pracuj\u0105cych w Sonderkomando, przeciwnie by\u0142o<br \/>\n        to chwalebne mie\u0107 z nimi kontakt przez wzgl\u0105d na ich materialne mo\u017cliwo\u015bci.<br \/>\n        Tak wi\u0119c z tego powodu chyba nie cierpieli. S\u0142owa, jak sumienie, serce,<br \/>\n        wsp\u00f3\u0142czucie by\u0142y w Auschwitz-Birkenau pustym, a\u017c do b\u00f3lu d\u017awi\u0119kiem. <\/p>\n<p>Tam by\u0142o wszystko przestraszne na ka\u017cdym kroku. Kto wog\u00f3le mia\u0142 si\u0142y<br \/>\n        zastanawia\u0107 si\u0119 nad jakimikolwiek, dawniej uznanymi, ustalonymi warto\u015bciami,<br \/>\n        gdy wszystko, co mie\u015bci\u0142o si\u0119 w g\u0142owie ludzkiej stawa\u0142o si\u0119 jedn\u0105 wielk\u0105<br \/>\n        drwin\u0105, zaprzesz\u0142ym absurdem, rozdeptanym w o\u015bwi\u0119cimskim b\u0142ocie naprzeciw<br \/>\n        zaje\u017cd\u017caj\u0105cych dniem i noc\u0105 poci\u0105g\u00f3w bydl\u0119cych, kt\u00f3re zwozi\u0142y setki tysi\u0119cy<br \/>\n        ludzi na stracenie?! Po\u015br\u00f3d dymu i sw\u0105du z ich palonych cia\u0142 i stos\u00f3w<br \/>\n        do nieba zdartej z nich odzie\u017cy! <\/p>\n<p>Wa\u017cny by\u0142 chleb i ten, kto m\u00f3g\u0142 go posi\u0105\u015b\u0107 lub jeszcze da\u0107 kawa\u0142ek komu\u015b<br \/>\n        drugiemu &#8211; a sk\u0105d go mia\u0142, nie liczy\u0142o si\u0119. Nieustanne, powi\u0119kszaj\u0105ce<br \/>\n        si\u0119 wci\u0105\u017c cierpienie, widok tysi\u0119cznych \u015bmierci i m\u0105k innych ludzi oraz<br \/>\n        w\u0142asne cierpienia ot\u0119piaj\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107, ograniczaj\u0105 my\u015blenie do spraw najbli\u017cszych<br \/>\n        samemu sobie. Ale nie u ka\u017cdego w takim samym stopniu.<\/p>\n<p>Nie ka\u017cdy wytrzyma\u0142by okropno\u015b\u0107 bezpo\u015bredniego widoku kom\u00f3r gazowych,<br \/>\n        ludzi prowadzonych tam i piec\u00f3w, gdzie spalano ich cia\u0142a, a co dopiero<br \/>\n        prac\u0119 tam. Ja na pocz\u0105tku nie mog\u0142am uwierzy\u0107, \u017ce nie sami Niemcy, kt\u00f3rzy<br \/>\n        byli sprawcami tego ludob\u00f3jstwa i rabunk\u00f3w, a ich najwi\u0119ksze, najbardziej<br \/>\n        tragiczne ofiary, \u017cydowscy wi\u0119\u017aniowie spalaj\u0105 cia\u0142a zamordowanych wsp\u00f3\u0142braci.<br \/>\n        By\u0142o mi strasznie u\u015bwiadomi\u0107 sobie ten fakt i pogodzi\u0107 si\u0119 z moim w\u0142asnym<br \/>\n        istnieniem w \u015bwiecie takich koszmarnych prawd. Nawet g\u0142\u00f3d ju\u017c mi przesta\u0142<br \/>\n        dokucza\u0107 w tej chwili, bo czym jest jedzenie wobec \u015bmierci za \u017cycia?!\n      <\/p>\n<p>P\u00f3\u017aniej, im d\u0142u\u017cej by\u0142am w obozie i grz\u0119z\u0142am w dalszych kr\u0119gach cierpie\u0144<br \/>\n        i upadk\u00f3w ludzkich niczemu si\u0119 ju\u017c nie dziwi\u0142am, Zawsze stara\u0142am si\u0119 przekonywa\u0107<br \/>\n        siebie, \u017ce mnie nie spotka \u015bmier\u0107 za \u017cycia ani wog\u00f3le, \u017ce jako\u015b prze\u017cyj\u0119<br \/>\n        ten koszmar jako cz\u0142owiek!&#8230; Napewno nie by\u0142am jedna w tym przekonaniu.<br \/>\n        Zawsze jednak istniej\u0105 warto\u015bci pot\u0119\u017cniejsze jak samo \u017cycie i ka\u017cdy si\u0119<br \/>\n        z nimi kiedy\u015b musi zmierzy\u0107, wybra\u0107. A umrze\u0107 w ko\u0144cu musz\u0105 wszyscy &#8211;<br \/>\n        wa\u017cne jest, co si\u0119 zrobi\u0142o za \u017cycia.<\/p>\n<p>Bardzo ciekawe i wzruszaj\u0105ce s\u0105 dociekania i odczucia m\u0142odych ludzi dzi\u015b<br \/>\n        w sprawie roli wi\u0119\u017ani\u00f3w w Sonderkomando. Da\u0142y mi one du\u017co do my\u015blenia.<br \/>\n        Ale ich wywody i wnioski s\u0105 w skali obecnie panujacej rzeczywisto\u015bci i<br \/>\n        poj\u0119\u0107, cz\u0119sto w \u015bwietle katolickich wierze\u0144, mi\u0142osierdzia oraz silnego<br \/>\n        wra\u017cenia z przeczytanych opowie\u015bci &#8211; moje s\u0105 z w\u0142asnych prze\u017cy\u0107, z innego<br \/>\n        wymiaru czasu, zdarze\u0144, skali, proporcji, bo pochodz\u0105 z samego dna piek\u0142a.<br \/>\n        Pami\u0119tam je dok\u0142adnie, oddycham do dzi\u015b ich atmosfer\u0105 tak\u017ce w tej dzisiejszej.\n      <\/p>\n<p>Nie tylko Zydzi po Zag\u0142adzie wyra\u017caj\u0105 \u017cal do Boga, a ju\u017c napewno nie<br \/>\n        wi\u0119kszo\u015b\u0107 wierz\u0105cych Zyd\u00f3w. Dzisiejsza m\u0142odzie\u017c religijna z Izraela, z<br \/>\n        kt\u00f3r\u0105 zwiedzam by\u0142e miejsca tych ka\u017ani modl\u0105 si\u0119 tam, chwal\u0105 \u017carliwie<br \/>\n        Boga, \u015bpiewaja entuzjastycznie o triumfie \u017cycia narodu \u017cydowskiego i ich<br \/>\n        w\u0142asnego istnienia. M\u0142odzie\u017c ta ma w sobie wiele rado\u015bci \u017cycia, posiada<br \/>\n        swoje pa\u0144stwo, domy, rodziny, szko\u0142y, wycieczki, nikt jej nie skazuje<br \/>\n        na \u015bmier\u0107, nie odbiera prawa do \u017cycia i wszystkiego, co cz\u0142owiekowi najdro\u017csze<br \/>\n        na kuli ziemskiej. <\/p>\n<p>Tamci ich r\u00f3wnie\u015bnicy Wtedy, tak samo pragn\u0105cy rado\u015bci \u017cycia i swej m\u0142odo\u015bci<br \/>\n        gin\u0119li okrutnie, bezlito\u015bnie i trudno im by\u0142o zrozumie\u0107, \u017ce B\u00f3g na to<br \/>\n        zezwala, chwali\u0107 Go nad do\u0142em przed rozstrzelaniem czy u wej\u015bcia do komory<br \/>\n        gazowej&#8230;<\/p>\n<p>Ale, tak wiele niepoj\u0119tych rzeczy dzia\u0142o si\u0119 w latach Holocaustu, c\u00f3\u017c<br \/>\n        mo\u017ce na to nasz ubogi umys\u0142 wobec takiego ogromu?! Wiele jest racji &#8211;<br \/>\n        ka\u017cdy ma chyba swoj\u0105, albo tak tylko s\u0105dzi&#8230;<\/p>\n<p>18.11.03<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Trudne pytania &#8230; \u00a0 Halina Birenbaum Zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 do mnie kilka os\u00f3b po przeczytaniu ksi\u0105\u017cek o Sonderkomando oraz &quot;By\u0142em asystentem doktora Mengele&quot; z trudnymi pytaniami, jako by\u0142\u0105 wi\u0119\u017aniark\u0119 obozu \u015bmierci Auschwitz-Birkenau oraz bezpo\u015bredniego \u015bwiadka zdarze\u0144 lat Zag\u0142ady o roli nadziei a raczej mo\u017cliwo\u015bci nadziei, sumienia, wiary w Boga wobec ludob\u00f3jstwa Holocaustu i wp\u0142yw tych koszmarnych [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"parent":3421,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-3451","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3451","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3451"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3451\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3540,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3451\/revisions\/3540"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3421"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3451"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}