{"id":3448,"date":"2026-11-16T04:42:28","date_gmt":"2026-11-16T04:42:28","guid":{"rendered":"https:\/\/p.dialog.vip\/?page_id=3448"},"modified":"2026-11-16T04:42:28","modified_gmt":"2026-11-16T04:42:28","slug":"w-warszawskiej-szkole-na-umschlagplatzu-na-stawkach","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/archiwum-dialogu-test\/w-warszawskiej-szkole-na-umschlagplatzu-na-stawkach\/","title":{"rendered":"W warszawskiej szkole na Umschlagplatzu na Stawkach"},"content":{"rendered":"<p><strong>W warszawskiej szkole na  Umschlagplatzu na Stawkach <\/strong><br \/>\n              <strong>1943 &#8211; 2008<\/strong><br \/>\n              Po 65 latach dane mi by\u0142o stan\u0105\u0107 jako wolny cz\u0142owiek na progu szko\u0142y w  Warszawie na Stawkach, stanowi\u0105cej w latach zag\u0142ady hitlerowskiej ostatni\u0105 w  \u017cyciu stacj\u0105 dla setek tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w warszawskich &#8211; Umschlagplatz.<br \/>\n              D\u0142ugo marzy\u0142am o tym, by dotkn\u0105\u0107\u00a0  tych prog\u00f3w, wej\u015b\u0107 do tego budynku, do klas i stan\u0105\u0107 przed ucz\u0105c\u0105 si\u0119 tu  dzi\u015b m\u0142odzie\u017c\u0105 polsk\u0105, opowiedzie\u0107 czym by\u0142o to miejsce Wtedy, co prze\u017cyli\u015bmy  tutaj, ja i moi najbli\u017csi wraz z setkami tysi\u0105cy \u017byd\u00f3w wywo\u017conych z getta na  \u015bmier\u0107. Wyobra\u017ca\u0142am sobie, jak wygl\u0105da\u0142oby teraz takie spotkanie z  przesz\u0142o\u015bci\u0105. W\u00a0 my\u015blach widzia\u0142am ju\u017c  tam siebie z Wtedy i dzi\u015b. Ale to dzi\u015bwydawa\u0142o  si\u0119 niemo\u017cliwe, nieziszczalne. Przecie\u017c nie pozwol\u0105 mi przerazi\u0107 uczni\u00f3w  duchami tej przesz\u0142o\u015bci, zak\u0142\u00f3ci\u0107 im normalny tryb nauki, spok\u00f3j. Maj\u0105 swe  w\u0142asne rado\u015bci i smutki, bie\u017c\u0105ce problemy, z kt\u00f3rymi ja nie mam nic wsp\u00f3lnego.  W og\u00f3le \u017cyj\u0119 daleko st\u0105d, w Izraelu, daleko od polskich reali\u00f3w, jestem obca ze  starego, minionego \u015bwiata&#8230; Ju\u017c jakbym s\u0142ysza\u0142a takie, logiczne chyba  najbardziej, s\u0142owa surowej odmowy, gdy przedstawiam si\u0119 i prosz\u0119 o pozwolenie  wej\u015bcia do tej szko\u0142y. Nie mog\u0142am zdoby\u0107 si\u0119 na odwag\u0119, aby cho\u0107 zapyta\u0107&#8230;  Mo\u017ce zgodziliby si\u0119, mo\u017ce wys\u0142uchaliby mnie nawet z zainteresowaniem &#8211; jednak  my\u015bl o ewentualnej odmowie po tamtym wszytkim \u2013 by\u0142aby nie do zniesienia i  wola\u0142am nie pr\u00f3bowa\u0107.\u00a0 <br \/>\n              Od 1996 roku bywam kilka razy w roku, z grupami m\u0142odzie\u017cy izraelskiej,  przed t\u0105 szko\u0142\u0105 na dawnym Umschlagplatzu, opowiadam im na dworze przed  pomnikiem, co tu si\u0119 prze\u017cywa\u0142o wtedy. Wn\u0119trze budynku pozostawa\u0142o w moim  odczuciu nieprzenikaln\u0105 twierdz\u0105, wspomnieniem jedynie, wiecznie \u015bwie\u017cym i  \u017cywym przed oczami, jakby to wszystko by\u0142o  wczoraj: esesmani, policja, przera\u017caj\u0105ce wrzaski Niemc\u00f3w, strza\u0142y, rozpaczliwe  nawo\u0142ywania si\u0119, j\u0119ki, rozdzieraj\u0105ce krzyki do nieba, p\u0142acz. Przed tym samym  starym budynkiem szkolnym, kt\u00f3ry przetrwa\u0142 wszystkie bombardowania Warszawy: z  wrze\u015bnia 1939, kwietnia 1943 podczas powstania \u017cydowskiego w getcie i z  sierpnia 1944 roku powstania polskiego&#8230; Z pami\u0119ci okre\u015blam moim s\u0142uchaczom  wn\u0119trze budynku i co si\u0119 w nim w\u00f3wczas dzia\u0142o, stoj\u0105c teraz o krok od tej,  dzisiaj normalnej szko\u0142y, jakby nie istnia\u0142o wej\u015bcie do wewn\u0105trz, by\u0142o gdzie\u015b  daleko, daleko w jakiej\u015b starej, niewiarygodnej, nieprawdopodobnej legendzie.<br \/>\n              Uczy\u0142 si\u0119 tutaj do wojny i jeszcze przez jaki\u015b czas na pocz\u0105tku w  getcie, na tajnych kursach, m\u00f3j brat, Chilek. Ale nie ten fakt utkwi\u0142  najmocniej w j pami\u0119ci i wi\u0105\u017ce mnie z tym miejscem, a\u00a0 inny, wielki i najgorszy rozdzia\u0142 mojego  \u017cycia, wszystkich Zyd\u00f3w w getcie warszawskim, kt\u00f3ry rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w lipcu 1942  roku \u2013 og\u00f3lne wysiedlenie oko\u0142o p\u00f3\u0142 miliona\u00a0  uwi\u0119zionych w\u00a0 getcie, rzekomo do  pracy na Wsch\u00f3d&#8230; Jedynie potrzebni Niemcom \u017bydzi b\u0119d\u0105 mogli zosta\u0107 za  specjalnymi ausweissami. Za\u015bwiadczenia te znaczy\u0142y \u201eLebens Recht\u201d \u2013 prawo do  \u017cycia i dekung \u2013 krycie broni\u0105ce przed wysiedleniem. Starszy brat, Marek, student medycyny pozosta\u0142 w szpitalu, kt\u00f3ry by\u0142 tymczasowo jeszcze czynny w celu oszukania  ofiar, \u017ce niby nie wszystkich wysiedl\u0105, bo s\u0105 w\u015br\u00f3d og\u00f3\u0142u niepotrzebnych w  getcie &#8211; \u201elepsi\u201d, wybrani, dozwoleni do \u017cycia&#8230; Marek mia\u0142 wi\u0119c, ausweiss,  za\u015bwiadczenie, krycie. Chilka zaci\u0105gn\u0119li do grupy pracuj\u0105cych na  Umschlagplatzu, przypi\u0119li mu blaszany numerek znak, \u017ce jest potrzebnym,  produktywnym \u017bydem i nie ulega wyw\u00f3zce,  posiada\u0142 r\u00f3wnie\u017c tymczasowe prawo do \u017cycia&#8230; Mia\u0142 uprz\u0105ta\u0107 rannych i trupy  zastrzelonych czy pobitych na \u015bmier\u0107 \u017byd\u00f3w gnanych do wagon\u00f3w \u015bmierci. Groza,  kt\u00f3ra wyziera\u0142a z jego oczu, gdy po raz pierwszy  wr\u00f3ci\u0142 z umschlagu, przenios\u0142a mnie w jednej  chwili o ca\u0142e pokolenia w moim dojrzewaniu. Mia\u0142am w tym czasie 13 lat.  Wszystko momentalnie straci\u0142o sens, nasze wysi\u0142ki znalezienia ratunku, nadzieja  jakakolwiek na ocalenie. Zapomnia\u0142am  o n\u0119kaj\u0105cym nieustannie g\u0142odzie, o pragnieniu bodaj jeszcze jednej \u0142y\u017cki klusek  na wodzie, kt\u00f3re mama gotowa\u0142a  wieczorami po \u201eakcji\u201d przy nik\u0142ej \u015bwieczce w jakim\u015b opustosza\u0142ym mieszkaniu po  z\u0142apanych i wywiezionych z umschlagu; o \u015bci\u0105gni\u0119ciu z jej koszyczka dodatkowej kostki cukru, kt\u00f3re dzieli\u0142a co kilka godzin w kryj\u00f3wkach, jak lekarstwo. Do dzi\u015b nie wiem, sk\u0105d  czerpa\u0142a ta ma\u0142a, s\u0142aba fizycznie kobieta odwag\u0119 i si\u0142\u0119 gotowa\u0107 wtedy te kluski  w cudzym domu, w cudzych naczyniach, napominaj\u0105cych o losie wywiezionych i o  tym, co b\u0119dzie z nami jutro, pojutrze. Wyraz  twarzy Chilka ukaza\u0142 mi g\u0142\u0119bie tragedii w tej og\u00f3lnej zapa\u015bci, w kt\u00f3rej ju\u017c nic z tego, czym \u017cyli\u015bmy przedtem, co  by\u0142o dot\u0105d wa\u017cne i drogie, czego uczono i przekazywano nam od pokole\u0144, nie  mia\u0142o wi\u0119cej \u017cadnego znaczenia, pozosta\u0142wao daleko, daleko za nami&#8230; I nagle  uros\u0142am w sobie do niepoj\u0119tych rozmiar\u00f3w i lat, na miar\u0119 pot\u0119gi tej grozy,  jakbym przenik\u0142a tre\u015b\u0107 wszelkich ksi\u0105g \u015bwiata, tych nie napisanych ludzk\u0105 r\u0119k\u0105,  w innym ju\u017c \u015bwiecie. Zrozumia\u0142am niepoj\u0119te i tajemnic\u0119 trwania w tym  najstraszniejszym, wszystko inne sta\u0142o si\u0119 b\u0142ahe i marne a\u017c do absurdu, do  b\u00f3lu. M\u00f3j brat trzyma\u0142 g\u0142ow\u0119 w d\u0142oniach i tylko  szepta\u0142: nie pytajcie mnie o nic, nie pytajcie, co oni tam wyprawiaj\u0105 z  lud\u017ami!!! Mia\u0142 wtedy 19 lat, nie by\u0142 ju\u017c wi\u0119cej tym samym cz\u0142owiekiem, nie by\u0142  sob\u0105!<br \/>\n              Wci\u0105\u017c musieli\u015bmy si\u0119 ukrywa\u0107. Piwnice, strychy, zamaskowany pok\u00f3j w  jakim\u015b opustosza\u0142ym mieszkaniu, byle by nie \u201enakryli nas\u201d, nie pop\u0119dzili na ten  straszny Umschlagplatz i stamt\u0105d w niewiadome, ostateczne, do ko\u0144ca wszystkich  ko\u0144c\u00f3w! Dziesi\u0105tki tysi\u0119cy wi\u0119zionych w getcie znika\u0142o w codziennych blokadach  i akcjach polowania na ukrywaj\u0105cych si\u0119 \u017byd\u00f3w, pragn\u0105cych daremnie uciec od  niemieckiego wyroku \u015bmierci na ca\u0142y nar\u00f3d \u017cydowski. Domy uprowadzonych na  zag\u0142ad\u0119 zmienia\u0142y si\u0119 dzie\u0144 w dzie\u0144 w strasz\u0105ce upiory pustki, duchy  przebrzmia\u0142ego \u017cycia. Po kilku tygodniach tego piek\u0142a, gonitwy za schronami w  wy\u015bcigu ze \u015bmierci\u0105, przysz\u0142a kolej na nas. Z\u0142apali nas pod wiecz\u00f3r, ju\u017c po  \u201enormalnych\u201d godzinach akcji, po tygodniach napi\u0119cia i m\u0119kach oraz z\u0142udnych  nadziejach, \u017ce do naszych zamaskowanych przemy\u015blnie kryj\u00f3wek nie dotr\u0105, \u017ce nas  \u201enie nakryj\u0105\u201d, nie znajd\u0105&#8230; Zeszli\u015bmy akurat ze strychu zaczerpn\u0105\u0107 na dworze  troch\u0119 powietrza. Z czterech stron ulicy zajechali esesmani na rikszach. Nie  by\u0142o odwrotu. Zagnali nas do kolumny powracaj\u0105cych z niewolniczej pracy poza  terenem getta, bij\u0105c i strzelaj\u0105c odprowadzili na Umschlagplatz. Na ten plac  przed szko\u0142\u0105 Chilka. Budynek ten by\u0142 teraz tak zwanym ambulansem i posterunkiem  gestapo, plac przed szko\u0142\u0105 &#8211; stacj\u0105 kolejow\u0105.<br \/>\n              Upalny wiecz\u00f3r sierpniowy, tysi\u0105ce z\u0142apanych tego dnia w akcji. Ludzie  pchali si\u0119 daremnie do budynku szko\u0142y w poszukiwaniu kryj\u00f3wki, \u0142yku wody,  ratunku&#8230; By\u0142a jednak nieprzyst\u0119pna &#8211; obwarowana twierdza, obstawiona  uzbrojonymi esesmanami, Niemcami, Ukrai\u0144cami, Litwinami, \u0141otyszami oraz polsk\u0105  i \u017cydowsk\u0105 policj\u0105 z pa\u0142kami i pejczami. <br \/>\n              Nie by\u0142o poci\u0105gu. Nagle Niemcy wyprowadzili karabin maszynowy na \u015brodek  placu i wycelowali w ten ca\u0142y, zgromadzony tutaj, oszala\u0142y z przera\u017cenia\u00a0 t\u0142um. Zapad\u0142a ci\u0119\u017cka, jakby na\u0142adowana  elektryczno\u015bci\u0105, cisza. Chwila przedostatnia&#8230; Obejmujemy si\u0119 mocno we czworo,  ojciec, matka, Chilek i ja. Patrzymy sobie w oczy, jak si\u0119 patrzy przed odej\u015bciem  na zawsze. Za chwil\u0119 nas nie b\u0119dzie. Chilek mo\u017ce odej\u015b\u0107, trzeba b\u0119dzie wszak  uprz\u0105ta\u0107 trupy, ale zostaje z nami. Lepiej umrze\u0107 razem. Ojciec tuli nas do  siebie kurczowo, matka odsuwa si\u0119 nieco, patrzy na mnie w skupieniu i mi\u0142o\u015bci:  ka\u017cdy cz\u0142owiek musi kiedy\u015b umrze\u0107, m\u00f3wi  &#8211; my teraz umrzemy razem, nie b\u00f3j  si\u0119, to nie b\u0119dzie straszne&#8230; <br \/>\n              By\u0142am ju\u017c poza wszelkim strachem, nawet \u015bmier\u0107 wydawa\u0142a mi si\u0119 ma\u0142a i  nic nie znacz\u0105ca wobec pot\u0119gi uczu\u0107 w tym ostatnim u\u015bcisku, w pe\u0142nym poczuciu  swego cz\u0142owiecze\u0144stwa,\u00a0 przewy\u017cszaj\u0105cego  teraz wszystko inne.\u00a0\u00a0 <br \/>\n              Wtem gwizd lokomotywy, jak  n\u00f3\u017c w serce \u2013 jest poci\u0105g, do Treblinki \u2013 nie musz\u0105 nas zabija\u0107 na miejscu.  Rzucili si\u0119 na nas jak dzikie bestie i pognali do wagon\u00f3w, bij\u0105c, strzelaj\u0105c,  wrzeszcz\u0105c. Matka wzi\u0119\u0142a mnie i brata za r\u0119ce i poci\u0105gn\u0119\u0142a w odwrotnym  kierunku, w stron\u0119 szko\u0142y. Ojciec szed\u0142 za nami, ale w kt\u00f3rym\u015b z tych okropnych  moment\u00f3w dopadli go policjanci, okr\u0105\u017cyli, i wal\u0105c pa\u0142kami z wszystkich stron,  wepchn\u0119li go do wagonu. Nas, mnie i mam\u0119 ukry\u0142 Chilek w niewielkim kanale,  gdzie o ma\u0142o nie udusi\u0142y\u015bmy si\u0119. Po odje\u017adzie poci\u0105gu zaprowadzi\u0142 nas Chilek do  wn\u0119trza budynku i matce uda\u0142o si\u0119 przekupi\u0107 policjanta za obr\u0105czk\u0119 \u015blubn\u0105,  garnitur ojca i dwa kilogramy ry\u017cu, kt\u00f3re mia\u0142a w kryj\u00f3wce. Policjant  wyprowadzi\u0142 nas st\u0105d niby na wolno\u015b\u0107 czyli z powrotem do kryj\u00f3wek getta&#8230;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <br \/>\n              We wrze\u015bniu nast\u0105pi\u0142a przerwa w \u0142apankach, w wysiedleniu. Z oko\u0142o p\u00f3\u0142  miliona \u017byd\u00f3w w getcie, zosta\u0142o mniej wi\u0119cej 50 000, strz\u0119py  rodzin. Ju\u017c wiadomo by\u0142o, \u017ce \u201epraca na Wschodzie\u201d, to po prostu natychmiastowa  \u015bmier\u0107 przez zagazowanie w Treblince. Chilek mia\u0142 sw\u0105 dziewczyn\u0119 w getcie. Hela  zosta\u0142a sama, rodzic\u00f3w jej wywie\u017ali w selekcji zwanej \u201ekot\u0142em na Mi\u0142ej\u201d, z  kt\u00f3rej w okresie \u015bwi\u0105t Rosh Hashana (nowego roku \u017cydowskiego) odprowadzili na  umszlag oko\u0142o 100.000 \u017byd\u00f3w i wywie\u017ali stamt\u0105d do Treblinki.\u00a0 Starszy s\u0105siad pob\u0142ogos\u0142awi\u0142 ich, taki by\u0142  ich \u015blub, w listopadzie 1942 roku. M\u00f3wiono, \u017ce na wiosn\u0119 Niemcy zlikwiduj\u0105  getto, Warszawa musi zosta\u0107 \u201eJuden rein\u201d. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 gor\u0105czkowa budowa  bunkr\u00f3w pod ziemi\u0105, organizowa\u0142o si\u0119 powstanie \u017cydowskie, kt\u00f3re wybuch\u0142o w  pierwszy wiecz\u00f3r wielkanocny, w kwietniu 1943 roku. Niemcy okr\u0105\u017cyli ca\u0142e getto,  podpalali dom za domem, ulic\u0119 za ulic\u0105, zatapiali bunkry&#8230; <br \/>\n              Zbiegli\u015bmy do bunkra na Mi\u0142ej 3&#8230; Przetrwali\u015bmy w tym przet\u0142oczonym  schronie podziemnym trzy tygodnie w z\u0142udzie, \u017ce nas nie znajd\u0105, \u017ce ani ogie\u0144,  ani woda nas nie dosi\u0119gn\u0105. Zamienili\u015bmy dzie\u0144 w noc a noc w dzie\u0144, \u017ceby nie  s\u0142ycha\u0107 by\u0142o krzykliwych k\u0142\u00f3tni w bunkrze, kt\u00f3re nas mog\u0142y wyda\u0107 \u0142apaczom  niemieckim. W nocy nie chodzili szuka\u0107. By\u0142o ju\u017c po kl\u0119sce Niemc\u00f3w w  Stalingradzie, wi\u0119c pocieszali\u015bmy si\u0119, \u017ce wojna chyba sko\u0144czy si\u0119 rych\u0142o&#8230; \u017byli\u015bmy  o wodzie i kostce cukru, kt\u00f3re matka nam dzieli\u0142a po kilka razy dziennie, nie  mieli\u015bmy niczego wi\u0119cej, klusek nie mog\u0142a tu gotowa\u0107. Pod koniec trzeciego  tygodnia dym zacz\u0105\u0142 si\u0119 wdziera\u0107 do \u015brodka wszelkimi szparami, nie mo\u017cna by\u0142o  nawet zapali\u0107 zapa\u0142ki z braku tlenu. Ludzie mdleli, padali, ich oddechy stawa\u0142y  si\u0119 przedziwnym charczeniem. Silniejsi moczyli r\u0119czniki, prze\u015bcierad\u0142a i powiewali  nimi, chc\u0105c da\u0107 poczucie powietrza, ch\u0142odu&#8230; <br \/>\n              Le\u017ca\u0142am  na pryczy na p\u00f3\u0142 naga, omdla\u0142a z g\u0142odu i duchoty, gdy nagle matka szarpn\u0119\u0142a mnie mocno za rami\u0119:  \u201eubierz si\u0119 szybko, oprzytomnij!\u201d \u201eNakryli&quot; nas, wal\u0105 ju\u017c do wej\u015bcia!\u201d  &#8211;\u00a0 Czym mierzy si\u0119 kl\u0119sk\u0119 nadziei, ile  czasu trzeba, by sobie j\u0105 u\u015bwiadomi\u0107 i wej\u015b\u0107 w dalszy wy\u015bcig ze \u015bmierci\u0105?! <br \/>\n              Wrzucony do \u015brodka granat, wpuszczona drabina, postacie w zielonych  mundurach i wysokich, \u017co\u0142dackich butach z cholewami \u2013 uosobienie \u015bmierci,\u00a0 przerzucaj\u0105 nas b\u0142yskawicznie w inn\u0105 er\u0119:  \u201eAlles heraus! Wszyscy wychodzi\u0107!! Schneler! Nic wam nie grozi, jedziecie do  pracy, tylko pos\u0142usznie wykonywa\u0107 rozkazy!&quot;\u00a0 Mo\u017ce to prawda?&#8230; Nie, oni bali si\u0119 w tym  czasie o w\u0142asne \u017cycie, bo ju\u017c \u017bydzi strzelali do nich z niekt\u00f3rych bunkr\u00f3w. <br \/>\n              I zn\u00f3w Umschlagplatz, po raz drugi i dla tylu tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w, ostatnia  droga w \u017cyciu! Dla mojej matki, Chilka, Heli. Ale nie przed dope\u0142nieniem\u00a0 tej m\u0119ki w jednej z klas tej by\u0142ej szko\u0142y  Chilka. <br \/>\n              St\u0142oczyli nas w nieopisanej ciasnocie wraz z tysi\u0105cami innych na  pod\u0142ogach. Wci\u0105\u017c wrzeszczeli i grozili, \u017ceby im odda\u0107 wszystkie pieni\u0105dze,  bi\u017cuteri\u0119. Zn\u0119cali si\u0119, nie wolno by\u0142o poruszy\u0107 si\u0119 z miejsca. Strach i  bezradno\u015b\u0107, pragnienie doprowadza\u0142y do sza\u0142u. Zazdro\u015bci\u0142am myszom i szczurom,  \u017ce maj\u0105 swe nory, by uciec przed wrogiem. W pewnej chwili wszed\u0142 esesman do  klasy, w kt\u00f3rej siedzieli\u015bmy na pod\u0142odze \u015bcie\u015bnieni do niemo\u017cliwo\u015bci. Trzyma\u0142  butelki w r\u0119kach. Zapowiedzia\u0142, gro\u017c\u0105c rozstrzelaniem, \u017ce w kogo trafi butelk\u0105,  ma wsta\u0107 i da\u0107 mu pieni\u0105dze, z\u0142oto! Po\u0142o\u017cy\u0142am g\u0142ow\u0119 na kolanach matki, zatka\u0142am  uszy. Nie chcia\u0142am widzie\u0107, s\u0142ysze\u0107. Matka pochyli\u0142a si\u0119 nade mn\u0105, przykry\u0142a  mnie swymi plecami. Nagle jej cia\u0142o nade mn\u0105 zacz\u0119\u0142o drga\u0107\u00a0 z trudem powstrzymywanym p\u0142aczem. Odetka\u0142am  uszy. W klasie panowa\u0142a \u015bmiertelna cisza przerywana miarowym trzaskaniem  pejcza. Unios\u0142am g\u0142ow\u0119. To by\u0142 Chilek, m\u00f3j brat! Okrwawiony ca\u0142y, w z\u0142amanych  okularach, bez kt\u00f3rych ledwo widzia\u0142, przyczo\u0142ga\u0142 si\u0119 do nas. B\u0142aga\u0142 o wod\u0119.  Mama mia\u0142a w koszyczku jedynie butelk\u0119 oliwy&#8230; (A obok umywalnia szkolna, do  kt\u00f3rej zabronione nam wej\u015bcie&#8230;). <br \/>\n              Nad ranem pognali nas krzykiem \u201eRaus!\u201d, przekle\u0144stwami, strzelanin\u0105 i  biciem do wagon\u00f3w. W okropnym t\u0142oku nie dosi\u0119ga\u0142am wprost nogami schod\u00f3w, t\u0142um  ni\u00f3s\u0142 mnie. Trzyma\u0142am tylko r\u0119k\u0119 matki kurczowo, z wszystkich si\u0142, \u017ceby jej tu  nie zgubi\u0107, \u017cebym nie zosta\u0142a sama w tym obcym, szalonym t\u0142umie!&#8230; <br \/>\n              Po\u00a0 kilkugodzinnej m\u0119ce w  wagonie, gdzie o ma\u0142o si\u0119 nie udusi\u0142am pod stosem le\u017c\u0105cych na mnie ludzi w  zat\u0142oczonym wagonie \u2013 dotarli\u015bmy do obozu na Majdanku. Tutaj oderwali ode mnie  matk\u0119 \u2013 na zawsze! <br \/>\n              Zosta\u0142am z bratow\u0105, Hel\u0105, kt\u00f3ra stara\u0142a si\u0119 mi j\u0105 zast\u0105pi\u0107, a\u017c  zam\u0119czona warunkami obozu, licznymi chorobami umar\u0142a w Auschwitz.\u00a0 O Chilku dowiedzia\u0142am si\u0119 od znajomego  lekarza z Warszawy, gdy le\u017ca\u0142am w szpitalu na m\u0119skim lagrze po postrzeleniu  mnie przez esesmana 1 stycznia 1945 roku, \u017ce zosta\u0142 wyznaczony z selekcji do  gazu&#8230; Ja prze\u017cy\u0142am tak\u017ce marsz \u015bmierci i jeszcze dwa obozy w Niemczech. Marek  wyskoczy\u0142 z wagonu w biegu poci\u0105gu i te\u017c cudem uratowa\u0142 si\u0119, dzi\u0119ki pomocy  Polak\u00f3w. Spotka\u0142am go po wyzwoleniu na ulicy w Warszawie, gdy sz\u0142am po pomoc do  komitetu \u017cydowskiego, na warszawskiej Pradze, przy ulicy Targowej&#8230;\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <br \/>\n              Dnia 6 lutego 2008 roku,  przysz\u0142am do tej szko\u0142y! Zamkn\u0105\u0142 si\u0119 kolejny kr\u0105g w moim \u017cyciu. Zawdzi\u0119czam to  wielkie prze\u017cycie przyjaznej pomocy dyrekcji Muzeum Pami\u0119ci Auschwitz Birkenau,  kt\u00f3re na moj\u0105 pro\u015bb\u0119 zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 do dyrekcji Zespo\u0142u Szk\u00f3\u0142 na Stawkach, przekaza\u0142o  tam moj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 wspomnieniow\u0105, \u201eNadzieja umiera ostatnia\u201d. Zosta\u0142am przyj\u0119ta z  serdeczno\u015bci\u0105, szacunkiem i g\u0142\u0119bokim zrozumieniem dla moich &#8211; naszych los\u00f3w  przez pani\u0105 dyrektor, nauczycielstwo i dziesi\u0105tki uczni\u00f3w w szkole. Wszystko  zosta\u0142o doskonale przygotowane do naszego spotkania. Po\u015bwi\u0119cono mi wiele czasu,  okazano du\u017co szczerego zainteresowania, wzruszenia. Oprowadzano mnie po ca\u0142ym  budynku szkolnym i po terenie wok\u00f3\u0142 niego, po dawnym Umschlagplatzu, kt\u00f3rego  \u015blady pozosta\u0142y, cz\u0119\u015b\u0107 muru, rampy &#8211; kana\u0142 , w kt\u00f3rym\u00a0 Chilek ukry\u0142 mnie z Matk\u0105&#8230; <br \/>\n              Dotkn\u0119\u0142am swymi nogami schod\u00f3w, kt\u00f3rych nie si\u0119ga\u0142am w gnanym wtedy do  wyj\u015bcia t\u0142umie. Zobaczy\u0142am klas\u0119, gdzie esesman bi\u0142 Chilka! Nauczycielki, panie  z biblioteki oraz przyjaciele z Muzeum Auschwitz Birkenau, kt\u00f3rzy mnie  przywie\u017ali autem s\u0142u\u017cbowym do Warszawy, towarzyszyli mi tu wsz\u0119dzie,  prowadzili, wspierali na ka\u017cdym kroku, pragn\u0105c spe\u0142ni\u0107 wszelkie moje \u017cyczenia.  Ch\u0142on\u0119li moje uwagi, wspomnienia st\u0105d. Ogl\u0105da\u0142am ka\u017cdy k\u0105t wewn\u0105trz i na  zewn\u0105trz, oprowadzana z oddaniem, cierpliwo\u015bci\u0105 i takim samym jak moje,  wzruszeniem. Zosta\u0142am\u00a0 wys\u0142uchana z  najwi\u0119ksz\u0105 uwag\u0105, skupieniem i wczuciem si\u0119 przez pe\u0142n\u0105 sal\u0119 uczni\u00f3w polskich i  wychowawc\u00f3w. Poproszono mnie o wpisanie si\u0119 do ksi\u0119gi go\u015bci, do ksi\u0119gi w Pokoju  Upami\u0119tnienia, w kt\u00f3rym mie\u015bci si\u0119 sta\u0142a wystawa historyczna &#8211; dedykacje na  moich ksi\u0105\u017ckach. Pani dyrektor zaprosi\u0142a mnie i przyby\u0142ych ze mn\u0105 pracownik\u00f3w  Muzeum do wsp\u00f3lnego, szkolnego obiadu.<br \/>\n              By\u0142am tego dnia naprawd\u0119 szcz\u0119\u015bliwa. Czu\u0142am, \u017ce co\u015b wielkiego,  wspania\u0142ego zosta\u0142o mi przywr\u00f3cone po tamtym koszmarze. Ledwie mog\u0142am uwierzy\u0107,  \u017ce to si\u0119 dzieje w rzeczywisto\u015bci, \u017ce to ja z wtedy dzisiaj, znowu tutaj, w tak  innych, cudownych okoliczno\u015bciach!&#8230; <br \/>\n              Jecha\u0142am z O\u015bwi\u0119cimia do Warszawy, pod troskliw\u0105, serdeczn\u0105 opiek\u0105 pani  Marty z dzia\u0142u edukacyjnego Muzeum Auschwitz Birkenau i pana Tomasza z dzia\u0142u  fotografii, kt\u00f3ry filmowa\u0142 to niesamowite, historyczne spotkanie. <br \/>\n              W drodze do Warszawy i w powrotnej do O\u015bwi\u0119cimia pada\u0142 nieustannie  deszcz, niebo by\u0142o szare, ciemne, zachmurzone. Jednak moje radosne napi\u0119cie w  oczekiwaniu tego spotkania oraz pe\u0142nia wspania\u0142ych wra\u017ce\u0144 w drodze powrotnej ze  szko\u0142y, rozja\u015bnia\u0142y mi ponur\u0105 pogod\u0119, jakby \u015bwieci\u0142o s\u0142o\u0144ce. Inne s\u0142o\u0144ce, to w  sobie, ogromne w tre\u015bci i sensie. I kwiaty podane mi ze \u0142zami w oczach przez  uczennic\u0119 i ucznia pod koniec mojej opowie\u015bci., S\u0142owa podzi\u0119kowania od  wszystkich,\u00a0 u\u015bciski \u2013 blisko\u015b\u0107\u00a0 ludzka taka, po tylu latach w tym miejscu \u2013  na by\u0142ym Umschlagplatzu! Tego dnia do\u015bwiadczy\u0142am jedno z moich najg\u0142\u0119bszych, radosnych dozna\u0144, kt\u00f3re  zostanie ze mn\u0105 na zawsze. <br \/>\n              22.03.08<\/p>\n<p><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/p.dialog.vip\/wp-content\/uploads\/dialog-archive\/batch-02\/Halina%20stuedents%20hofkarmel%20umschlag08%20sm.jpg\" alt=\"Fotografia archiwalna\"><\/figure>\n<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>z<\/p>\n<figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/p.dialog.vip\/wp-content\/uploads\/dialog-archive\/batch-02\/halina%20all%20even%20shmuel%20prag%20sm3.jpg\" alt=\"Fotografia archiwalna\"><\/figure>\n<p>\n            <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W warszawskiej szkole na Umschlagplatzu na Stawkach 1943 &#8211; 2008 Po 65 latach dane mi by\u0142o stan\u0105\u0107 jako wolny cz\u0142owiek na progu szko\u0142y w Warszawie na Stawkach, stanowi\u0105cej w latach zag\u0142ady hitlerowskiej ostatni\u0105 w \u017cyciu stacj\u0105 dla setek tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w warszawskich &#8211; Umschlagplatz. D\u0142ugo marzy\u0142am o tym, by dotkn\u0105\u0107\u00a0 tych prog\u00f3w, wej\u015b\u0107 do tego budynku, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"parent":3421,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-3448","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3448","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3448"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3448\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3538,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3448\/revisions\/3538"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3421"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3448"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}