{"id":3441,"date":"2026-11-16T04:42:28","date_gmt":"2026-11-16T04:42:28","guid":{"rendered":"https:\/\/p.dialog.vip\/?page_id=3441"},"modified":"2026-11-16T04:42:28","modified_gmt":"2026-11-16T04:42:28","slug":"aby-zycie-moglo-trwac","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/archiwum-dialogu-test\/aby-zycie-moglo-trwac\/","title":{"rendered":"Aby \u017cycie mog\u0142o trwa\u0107"},"content":{"rendered":"<div class=\"dialog-article-opening\" style=\"margin:0 0 18px 0;line-height:1.5;\">\n<div style=\"font-size:20px;font-weight:600;margin-bottom:4px;\">Aby \u017cycie mog\u0142o trwa\u0107<\/div>\n<div style=\"font-style:italic;margin-bottom:8px;\">(Z mojej podr\u00f3\u017cy do Niemiec)<\/div>\n<div style=\"font-weight:600;\">Halina Birenbaum<\/div>\n<\/div>\n<p> W koncu listopada wr\u00f3cilam z<br \/>\n        dluzszej podr\u00f3zy do Niemiec, z pochmurnych, szarych, dni, mgiel, deszcz\u00f3w<br \/>\n        &#8211; wspomnien, w cieplo i slonce izraelskie &#8211; w blekit nieba piekny, jak<br \/>\n        latem, gdyby tylko nie te inne, ciezkie chmury, w kt\u00f3rych rozmywa sie<br \/>\n        wszystko&#8230; Chmury 11 wrzesnia, terroru na swiecie &#8211; intyfady palestysskiej<br \/>\n        i izarelskich zemst u nas w kraju, juz wczesniej sprawily, ze zwatpilam<br \/>\n        w sens przekaz\u00f3w z lat okupacji niemieckiej, Holocaustu zanim jeszcze<br \/>\n        wyruszylam w te podr\u00f3z. Kto zechce sluchac o tych dawnych dziejach wobec<br \/>\n        ciezaru obecnych tragedii, przelewu krwi i zastraszajacych prognoz? Ale<br \/>\n        przyjaciele z r\u00f3znych kraj\u00f3w pisali mi, ze te przypomnienia z Wtedy sa<br \/>\n        teraz tymbardziej na czasie. Pojechalam do Niemiec, jak zwykle, sladami<br \/>\n        moich przezyc z getta i oboz\u00f3w nazistowskich opublikowanych w ksiazce<br \/>\n        &quot;Nadzieja umiera ostatnia&quot; w ponura rocznice spalenia w Niemczech wsystkich<br \/>\n        synagog, &quot;Krsitalhen Nacht&quot; z 9 listopada 1938 roku, na zaproszenie organizacji<br \/>\n        niemieckiej &quot;Yad Ruth&quot; i za posrednictwem ewangielickiej zakonnicy z Hamburgu.<br \/>\n        Ustalony dla mnie plan spotkan byl intensywnie wypelniony, a na miejscu<br \/>\n        przybywalo wiecej i wiecej chetnych, kt\u00f3rzy goraco nastawali na mozliwosc<br \/>\n        uslyszenia tej historii z ust osobistego swiadka Auschwitz, getta. Takie<br \/>\n        usilne prosby przychodzily od uczni\u00f3w nie zaliczonych do planu ze wzgledu<br \/>\n        na lek nauczycieli, ze nie bedzie dosc powietrza na sali dla tylu zebranych<br \/>\n        i ze nie bedzie ciszy ani moznosci skoncentrowania sie. Chyba, ze dam<br \/>\n        im czas na pytania i przerwe wsr\u00f3d opowiadania. Oczywiscie zgodzilam sie,<br \/>\n        aby spelnic pragnienie nalegajacych na mnie uczni\u00f3w, a zwlaszcza przekonac<br \/>\n        wychowawc\u00f3w, ze napewno wystarczy nam powietrza&#8230; W mysli dodalam, ze<br \/>\n        skoro ja nie udusilam sie w bunkrze pod plonaca ulica warszawska, ani<br \/>\n        w wagonie pod stosem lezacych na mnie ludziach w drodze na Majdanek &#8211;<br \/>\n        to im tutaj w tej pieknej szkole napewno nic zlego sie nie stanie, gdy<br \/>\n        sie troche sciesnia. A z moich licznych doswiadczen z takich spotkan z<br \/>\n        mlodzieza w kraju i zagranica wiedzialam, ze bedzie idealna cisza na sali<br \/>\n        i nikt mi nie przerwie w tym napieciu opowiadania zadnym pytaniem ani<br \/>\n        nie zechce wyjsc z sali na pauze, jesli go nie zmusi jakis obowiazek.<br \/>\n        Rozjezdzalam po r\u00f3znych miastach, wystapilam przed mlodzieza w szkolach,<br \/>\n        przed doroslymi i mlodzieza w klubach, w bylej b\u00f3znicy, w kosciolach i<br \/>\n        prywatnych domach. Sluchalo mnie setki ludzi: nauczyciele, uczniowie z<br \/>\n        mlodszych klas i starszych, studenci, dyrektorzy szk\u00f3l &#8211; zakonnice, ksieza<br \/>\n        katoliccy i ewangeliccy. Wszedzie to samo skupienie, zdumienie, przejecie,<br \/>\n        wzburzenie, groza w oczach &#8211; lzy i wyrazy najlepszych uczuc. Siedzieli,<br \/>\n        jak przygwozdzeni do krzesel, zasluchani wpatrywali sie we mnie w oslupieniu,<br \/>\n        jakby czytali z mojej twarzy, jakby widzieli w moich oczach te obrazy<br \/>\n        stamtad, jakby sami byli Tam teraz, skad ja sie zdolalam wydostac&#8230; Nauczyciele,<br \/>\n        kt\u00f3rzy rozpoczynali te spotkania przedstawianiem mnie i upominaniem ze<br \/>\n        swa mentorska wyzszoscia o nalezyte zachowanie uczni\u00f3w juz po kilku chwilach<br \/>\n        siedzieli przewaznie z bezradnie opuszczonymi glowami lub z twarzami ukrytymi<br \/>\n        w dloniach. Bylo im widocznie trudniej, niz uczniom&#8230; Pod koniec zrywali<br \/>\n        sie wszyscy spontanicznie na nogi i oklaskiwali mnie dlugo, dlugo. Potem<br \/>\n        tloczyli sie wok\u00f3l mnie, sciskali mi dlon, dziekowali, ze chcialam przyjechac<br \/>\n        do nich, otworzyc sie przed nimi i przekazac te dzieje. Zapadalam sie<br \/>\n        z zazenowania! Ja, taka malutka, naprzeciw nich, zagubiona po prostu w<br \/>\n        ich mnogosci, wysokim wzroscie, mlodosci &#8211; i tych przedziwnych oklaskach.<br \/>\n        W Niemczech po tylu latach i z moim niedozwolonym do zycia Wtedy pochodzeniem,<br \/>\n        nieuczonym zydowskim &#8211; niemieckim z polskim akcentem&#8230; Jakie to doznania,<br \/>\n        jakie przezycia! I tak raz po raz, od jednego spotkania do drugiego, ile<br \/>\n        tylko czasu i sil albo i ponad to. Wszystko chyba jest mozliwe, takze<br \/>\n        moja odradzajaca sie wciaz energia mlodosci. Wedlug Annegrete, zakonnicy<br \/>\n        z Hamburgu jestem &quot;Das Wunder Gottes von Auschwitz&quot; &#8211; Cud Boski z Auschwitz&#8230;<br \/>\n        Annegrete, 83 letnia zakonnica ewangielicka kupila przypadkowo w zeszlym<br \/>\n        roku moja &quot;Nadzieje&quot;, pokochala mnie z tej ksiazki i sprowadzila mnie<br \/>\n        (posrednio) tym razem do Niemiec, do Hamburga. Nie mogla sie doczekac<br \/>\n        spotkania ze mna. Zabezpieczyla mi lokum, troszczyla sie o mnie od rana<br \/>\n        do nocy, zgadujac z g\u00f3ry kazda moja potrzebe czy zyczenie. Przyjmowla<br \/>\n        moich przyjaci\u00f3l, kt\u00f3rzy przyjechali tutaj z Berlina i innych miast, aby<br \/>\n        mnie powitac, czestowala ich, czym tylko mogla. Cieszyla sie mna, jakby<br \/>\n        odnalazla na starosc swa zaginiona c\u00f3rke. Czytala mi swe utwory, opowiadala<br \/>\n        o swoim zyciu, pragnela dowiedziec sie wszelkich szczeg\u00f3l\u00f3w o mnie. Cieszyla<br \/>\n        sie moimi przyjaci\u00f3lmi, kt\u00f3rych poznalam podczas moich poprzednich pobyt\u00f3w<br \/>\n        w Niemczech. Bylo mi z nia dobrze, jak w domu wsr\u00f3d bliskich. Annegrete<br \/>\n        byla 38 lat siostra poloznicza i w dziale chirurgicznym w szpitalu &quot;Jerusalem&quot;<br \/>\n        w Hamburgu, gdzie teraz mieszka wraz z innymi siostrami zakonnymi &#8211; rencistkami<br \/>\n        na g\u00f3rnym pietrze w tym starym, pieknym domu. Jest niezwykle energiczna,<br \/>\n        tw\u00f3rcza. Wszytkie siostry lacznie z ich pastorem okazali mi ogromna serdecznosc<br \/>\n        i szacunek. Znali mnie juz z tej ksiazki, film\u00f3w dokumentacyjnych i z<br \/>\n        korespodencji z Annegrete, kt\u00f3ra im o mnie opowiadala. Wystapilam takze<br \/>\n        w ich kosciele parafialnym przy tym szpitalu i Annegrete powiedziala mi,<br \/>\n        zebym ich nie oszczedzala, zebym m\u00f3wila o wszystkim, co bylo w Auschwitz!<br \/>\n        Pastor w swych piedziesiatych latach, rozmowny a szczeg\u00f3lnie chetnie komentujacy<br \/>\n        wszystko na sw\u00f3j religijny spos\u00f3b byl niezmiernie wzburzony i przejety,<br \/>\n        plakal, nie m\u00f3gl potem znalezc sl\u00f3w na zakonczenie tego spotkania&#8230; Powiedzial<br \/>\n        kr\u00f3tko, zdumiony a nawet nieco zagniewany czy rozzalony, ze nigdy nie<br \/>\n        slyszal czegos podobnego; ze zna sie tylko liczby, nazwy historyczne,<br \/>\n        statystyke, ale nie opowiesci, jak ta moja! Z zycia Tam! Wielu reagowalo<br \/>\n        podobnie a zwlaszcza nauczyciele historii. Ci byli zupelni zszokowani.<br \/>\n        Niekt\u00f3rzy wyrazali zal do mnie, ze uczniowie nie sa zdolni odezwac sie<br \/>\n        gdy opowiadam, ledwie slychac ich oddech, tak cicho siedza, a potem beda<br \/>\n        ich zasypywac pytaniami, na kt\u00f3re oni nie maja dla nich odpowiedzi &#8211; bo<br \/>\n        nigdy i nigdzie nie slyszeli czegos takiego\u0085 Chwilami az nie mogli zlapac<br \/>\n        tchu podczas pewnych fragment\u00f3w moich przekaz\u00f3w, powiedzieli. Jednak wszyscy<br \/>\n        byli mi wdzieczni, ze chcialam do nich przyjsc, wr\u00f3cic do tych wspomnien<br \/>\n        i opowiedziec im to wszystko. M\u00f3wili, ze zadna ksiazka, lekcja czy film<br \/>\n        nie przekazuja takich informacji, jak moje autentyczne swiadectwo i spos\u00f3b,<br \/>\n        jakim przekazuje, co uwazaja za bezcenne. Niekt\u00f3rzy pytali mnie czy moge<br \/>\n        im przebaczyc albo czy czuje nienawisc do Niemc\u00f3w? Jak to jest mozliwe,<br \/>\n        ze jednak nie mam w sobie nienawisci, ze nie opowiadam o tym z nienawiscia?\u0085<br \/>\n        Mlodziez pytala ( jak wszedzie mlodziez) czy odnalazlam sanitariusza z<br \/>\n        Auschwitz, kt\u00f3rego poznalam w szpitalu po postrzeleniu mnie przez essmana<br \/>\n        z wiezy wartowniczej?&#8230; Wszyscy orzekli, ze opowiadam tak obrazowo i<br \/>\n        wdrazajaco, iz nie mozna mnie nie sluchac. Niekt\u00f3rzy byli szczeg\u00f3lnie<br \/>\n        zazenowani wiadomoscia o moim wystapieniu w ich szkole, bo po raz pierwszy<br \/>\n        w zyciu maja spotkac kogos, kto osobiscie przezyl Holocaust. Pytali organizator\u00f3w<br \/>\n        spotkania, jak maja sie zachowac, co zrobic?\u0085 Wielu prosilo, abym im pokazala<br \/>\n        numer na moim podramieniu wytatuowany w Auschwitz, bo nigdy tego nie widzieli.<br \/>\n        Pytali, jak mi to zrobiono? Czy bolalo, czy nigdy nie schodzi?.. Fotografowali<br \/>\n        sie ze mna, nagrywali moja opowiesc i wlaczyli do internetu, aby inni<br \/>\n        mogli ja takze poznawac w przyszlosci. Mialam tez pewne doznania mniej<br \/>\n        przyjemne, ale moze potrzebne dla ukazania wielostronnosci dzisiejszych<br \/>\n        aktualii. Przyjechalam do Hagen nowoczesnym, eleganckim Expresem z tej<br \/>\n        doskonalej atmosfery przyjecia mnie w Hamburgu, Kiel, Marl i okolicach,<br \/>\n        pelna nowych wrazen i doswiadczen, kt\u00f3re jeszcze przezuwalam w ciagu tych<br \/>\n        godzin jazdy pociagiem. Odwiozla mnie na dworzec i pozegnala cieplo moja<br \/>\n        nowa, serdeczna przyjaci\u00f3lka, Krystyna z Polski, kt\u00f3ra pracuje w biurze<br \/>\n        szpitala &quot;Jerusalem&quot;. Ona tez pierwsza powitala mnie na lotnisku w Hamburgu<br \/>\n        w szary, dzydzysty dzien listopadowy, gdy przylecialam z Tel Avivu przez<br \/>\n        Frankfurt. Nie znalysmy sie osobiscie, ale zakonnica Annegrete juz pokazywala<br \/>\n        Krystynie moje filmy i ksiazki. Wpadlysmy sobie w objecia, jakbysmy sie<br \/>\n        znaly od dawna i teraz spotkaly po dlugiej rozlace&#8230; Na dworcu w Hagen<br \/>\n        oczekiwal mnie m\u00f3j pierwszy wydawca &quot;Nadziei&quot; po niemiecku. Byl bardzo<br \/>\n        zmieszany, bakal cos o tragedii tego dnia w jego miescie. Przeleklam sie,<br \/>\n        ze moze sie cos zlego zdarzylo w rodzinie, ale niemal natychmiast okazalo<br \/>\n        sie, ze nie o to chodzi. Rozejrzalam sie dookola &#8211; i wszystko stalo sie<br \/>\n        jasne. Nic osobistego, prywatnego albo moze jak najbardziej wlasciwie?<br \/>\n        Nieopodal nas na peronie odbywala sie demonstrancja neonazist\u00f3w!\u0085 Plakaty<br \/>\n        ze swastyka, wrogie krzyki i szlaban policji dla zapewnienia bezpieczenstwa<br \/>\n        demostrantom. Od rana tak w calym miescie i areszty przeciwnik\u00f3w demonstracji.<br \/>\n        Georg byl przerazony, zawstydzony. Bal sie przede wszystkim o mnie i mojej,<br \/>\n        ewentualnej reakcji. Nie balam sie ani nie mialam zamiaru go winic lub<br \/>\n        robic mu jakies wym\u00f3wki. Szlam z nim obok tych neonazist\u00f3w z dziwnym uczuciem<br \/>\n        wlasnej mocy mojego bycia tutaj i w og\u00f3le. Przygladalam sie im, mijac<br \/>\n        ich z bliska, ciekawa jak wygladaja dzis twarze nazist\u00f3w niemieckich,<br \/>\n        kim oni sa, ich rodziny, rodzice, bo bylo wsr\u00f3d nich tez wielu nastolatk\u00f3w?\u0085<br \/>\n        I pomyslalam, ze ja jeszcze jestem &#8211; a oni pr\u00f3buja od nowa?!&#8230; Tamto<br \/>\n        nie ostyglo jeszcze; swad palonych cial ludzkich, kt\u00f3rym oddychalam miesiacami<br \/>\n        w Auschwitz nigdy nie ulotnil sie i nie ulotni ze mnie; przed moimi oczami<br \/>\n        ich zbrodnicza potega z Wtedy, jej skutki &#8211; ich wielka, tak oczekiwana<br \/>\n        przez miliony kleska &#8211; i m\u00f3j powr\u00f3t z ostatniego obozu hitlerowskiego<br \/>\n        w Neustadt Glewe, gdy nawet ziemia palila sie w lasach niemieckich i wszedzie,<br \/>\n        az do Warszawy ruiny, gruzy &#8211; chca tego zn\u00f3w?! Ledwo sie moglam powstrzymac<br \/>\n        by nie odezwac sie do nich w tym sensie. Potega moich wspomnien ukazywala<br \/>\n        mi ich marnosc, zamiast gniewu opanowalo mnie uczucie ironii. Drwilam<br \/>\n        z nich, z siebie tutaj, na ich ziemi wolna i potezniejsza od nich swa<br \/>\n        przeszloscia i terazniejszoscia\u0085 Swoja wolnoscia niezatruta nienawiscia<br \/>\n        &#8211; do nikogo. Pragnieniem zrozumienia wszelkich zr\u00f3del uczuc i postepowan<br \/>\n        ludzkich, aby zycie w tym naszym swiecie moglo trwac.  <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aby \u017cycie mog\u0142o trwa\u0107 (Z mojej podr\u00f3\u017cy do Niemiec) Halina Birenbaum W koncu listopada wr\u00f3cilam z dluzszej podr\u00f3zy do Niemiec, z pochmurnych, szarych, dni, mgiel, deszcz\u00f3w &#8211; wspomnien, w cieplo i slonce izraelskie &#8211; w blekit nieba piekny, jak latem, gdyby tylko nie te inne, ciezkie chmury, w kt\u00f3rych rozmywa sie wszystko&#8230; Chmury 11 wrzesnia, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"parent":3421,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-3441","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3441","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3441"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3441\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3537,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3441\/revisions\/3537"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3421"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3441"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}