{"id":3426,"date":"2026-11-16T04:42:28","date_gmt":"2026-11-16T04:42:28","guid":{"rendered":"https:\/\/p.dialog.vip\/?page_id=3426"},"modified":"2026-11-16T04:42:28","modified_gmt":"2026-11-16T04:42:28","slug":"refleksje-wokol-mojego-odznaczenia-mianem-czlowieka-pojednania-2001","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/archiwum-dialogu-test\/refleksje-wokol-mojego-odznaczenia-mianem-czlowieka-pojednania-2001\/","title":{"rendered":"Refleksje wok\u00f3\u0142 mojego odznaczenia mianem Cz\u0142owieka Pojednania 2001"},"content":{"rendered":"<p>Halina Birenbaum:<\/p>\n<p>Refleksje wok\u00f3l mojego odznaczenia mianem Czlowieka Pojednania 2001<\/p>\n<p>W marcu ubieg\u0142ego roku zosta\u0142am uhonorowana mianem Cz\u0142owieka Pojednania 2001. W czasie tej imponuj\u0105cej uroczysto\u015bci w Z\u0142otej Sali Uniwersytetu Kazimierzowskiego w Warszawie nie by\u0142am sama, odebra\u0142 te\u017c tego wieczoru swe odznaczenie z op\u00f3\u017anieniem za rok 1999 rabin Michael Schudrich z Nowego Yorku, znany ze swej dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142ecznej po\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w w Polsce, zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d takich, kt\u00f3rym pomaga na nowo odkry\u0107 swe \u017cydostwo lub zn\u00f3w po latach konspiracji wojennej i powojennej do niego si\u0119 przyzna\u0107 i wr\u00f3ci\u0107 do religii swych starozakonnych przodk\u00f3w. Ja nie mialam i nie mam do czego si\u0119 przyznawa\u0107 czy nawraca\u0107, by\u0142am napi\u0119tnowana &quot;normalnie&quot; swym pochodzeniem w latach okupacji niemieckiej i zag\u0142ady &#8211; a od roku 1948 \u017cyj\u0119 w \u017cydowskim pa\u0144stwie Izrael i trudna rzeczywisto\u015b\u0107 polityczna, ekonomiczna, nieustanne konflikty, akty terroru, odwety, wojny, najwy\u017csze na \u015bwiecie podatki, kt\u00f3re p\u0142aci tu ka\u017cdy obywatel &#8211; s\u0105 moj\u0105 zwyk\u0142\u0105 codzienno\u015bci\u0105. W tym wiecznie niespokojnym, upalnym kraju, pe\u0142nym wszelkiego rodzaju problem\u00f3w jest m\u00f3j dom, tu si\u0119 urodzi\u0142y i wychowa\u0142y moje dzieci i wnuki nie bez dodatkowego wp\u0142ywu moich dawnych do\u015bwiadcze\u0144 i wspomnie\u0144, mojego i mojego m\u0119\u017ca sieroctwa po Shoah.<\/p>\n<p>Henryk, m\u00f3j m\u0105\u017c, za rad\u0105 ojca, kt\u00f3ry uczestniczy\u0142 w wojnie w 1939 roku w wojsku polskim i zazna\u0142 horror niewoli niemieckiej, przedar\u0142 si\u0119 jako 15 letni ch\u0142opiec za Bug na stron\u0119 rosyjsk\u0105. Zd\u0105\u017cy\u0142 od pierwszych dni okupacji Warszawy zosta\u0107 z\u0142apany na ulicy i zas\u0142any do obozu pracy, z kt\u00f3rego uda\u0142o mu si\u0119 uciec wraz z grup\u0105 wi\u0119zionych tam Polak\u00f3w. Po pi\u0119ciu latach w Syberii, w kopalniach w\u0119gla, doczeka\u0142 si\u0119 ko\u0144ca wojny i powrotu do rodzimej Warszawy, w ktorej nie zasta\u0142 nikogo z rodziny, \u017cadnych bliskich, \u015bladu po swoim domu na Star\u00f3wce. Tytu\u0142, w og\u00f3le poj\u0119cie Cz\u0142owieka Pojednania przyznane mi przez Polsk\u0105 Rad\u0119 Chrze\u015bcijan i Zyd\u00f3w nie jakiejkolwiek dzia\u0142aczce politycznej, religijnej, nie reprezentance jakiej\u015b partii czy instytucji zadziwi\u0142o mnie i w wielkim stopniu zainspirowa\u0142o do refleksji nad tre\u015bci\u0105 i sensem mojego istnienia w \u015bwietle poj\u0119cia s\u0142owa pojednanie i mojej przesz\u0142o\u015bci w Shoah.<\/p>\n<p>Moje \u017cycie nie by\u0142o i nie jest pojednaniem, zgod\u0105 na niesprawiedliwo\u015bci, krzywdy i zbrodnie wobec mnie, moich najbli\u017cszych, wobec mojego narodu, wobec wszelkich istnie\u0144 na \u015bwiecie do dnia dzisiejszego. Od wczesnych lat musia\u0142am walczy\u0107 ponad swe si\u0142y o prawo do \u017cycia, o chwil\u0119 \u017cycia, o bodaj najbardziej minimalne warunki istnienia &#8211; mo\u017cliwo\u015b\u0107 bycia cz\u0142owiekiem na r\u00f3wni z innymi, na co d\u0142ugo nie zezwala\u0142o moje pochodzenie. Zmagam si\u0119 do dzi\u015b, jak tylko potrafi\u0119 o poszanowanie cz\u0142owieka i tego co sprawiedliwe, a to ze szczeg\u00f3ln\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105 po Majdanku i O\u015bwi\u0119cimiu, w kt\u00f3rych min\u0119\u0142o moje zabronione, \u017cydowskie dzieci\u0144stwo.<\/p>\n<p>Nigdy nie walczy\u0142am o swe \u017cycie kosztem \u017cycia innych, nie zapomina\u0142am swej godno\u015bci ludzkiej tak\u017ce w czasach najgorszego poni\u017cenia, prze\u015bladowa\u0144, strachu, nieustannych, \u015bmiertelnych niebezpiecze\u0144stw. Uto\u017csamiam si\u0119 z pokrzywdzonymi, pozbawionymi wolno\u015bci, ludzkich praw, warunk\u00f3w istnienia, bo sama tak wiele wycierpia\u0142am z takich powod\u00f3w i straci\u0142am.<\/p>\n<p>Staram si\u0119 zg\u0142\u0119bia\u0107 zachodz\u0105ce sytuacje, r\u00f3\u017cnorodne pogl\u0105dy, zrozumie\u0107 ludzkie dzia\u0142ania, reakcje, ich przyczyny i pobudki. Nie godz\u0119 si\u0119 z wieloma, nie milcz\u0119 wobec z\u0142a, nie przechodz\u0119 oboj\u0119tnie wobec krzywd. Nie robi\u0119 tego, co si\u0119 op\u0142aca a to co wydaje mi si\u0119 s\u0142uszne, oceniam sytuacje wed\u0142ug aktualnych fakt\u00f3w nie wed\u0142ug tradycji czy za\u015blepienia ideologicznego czy innego . Nierzadko popadam przez to \u015bwiadomie lub impulsywnie w konflikty czy sk\u0142\u00f3cenia z lud\u017ami. Przewa\u017cnie jestem w mniejszo\u015bci.<\/p>\n<p>W\u015br\u00f3d anty-Polak\u00f3w czuj\u0119 si\u0119 najbardziej Polk\u0105 &#8211; w\u015br\u00f3d antysemit\u00f3w najbardziej jestem z wszystkimi Zydami , nawet takimi, kt\u00f3rych pogl\u0105dy s\u0105 mi obce i wrogie. W dyskusji o prawach Palesty\u0144czyk\u00f3w do ich ziemi i wolno\u015bci ju\u017c mi powiedziano, \u017ce mam w sobie arabsk\u0105 krew&#8230; Kiedy w roku 1967, jako jedna z pierwszych opisa\u0142am w swej ksi\u0105\u017cce &quot;Nadzieja umiera ostatnia&quot; pod\u0142o\u015bci \u017cydowskich policjant\u00f3w i innych \u017cydowskich kolaborant\u00f3w, kt\u00f3rzy pomagali Niemcom znajdywa\u0107 ukrywaj\u0105cych si\u0119 wsp\u00f3\u0142braci i wysy\u0142a\u0107 ich na \u015bmier\u0107 w getcie warszawskim, otrzyma\u0142am z Yad Washem list, \u017ce zap\u0142aci\u0142am drog\u0105 cen\u0119 polskiemu redaktorowi za opublikowanie moich wspomnie\u0144 w Warszawie. Bo napisa\u0142am o z\u0142ych \u017bydach i dobrych Polakach &#8211; a nic o granatowej policji&#8230; Zawsze b\u0119d\u0119 mog\u0142a powiedzie\u0107, pisali dalej, \u017ce takie by\u0142y moje doznania, ale wida\u0107 z tej ksi\u0105\u017cki, i\u017c by\u0142am inteligentn\u0105 dziewczynk\u0105, wi\u0119c powinnam napisa\u0107 o tym, co s\u0142ysza\u0142am od innych, o ich doznaniach&#8230; Trwa\u0142o 17 lat a\u017c wydano t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 w Izraelu, polecono do szk\u00f3\u0142 a dzi\u015b ucz\u0105 z niej na przeszkoleniach przewodnik\u00f3w grup oprowadzaj\u0105cych m\u0142odzie\u017c izraelsk\u0105 po Polsce i oni tam czytaj\u0105 fragmenty moich wspomnie\u0144, aby wzbudzi\u0107 wzruszenie nawet u bardziej zatwardzia\u0142ej m\u0142odzie\u017cy tymi \u017cywymi, szczerymi opisami, jak mi m\u00f3wi\u0105 lub pisz\u0105 w listach&#8230;<\/p>\n<p>\u0141atwiej mi jest ponosi\u0107 przykre konsekwencje za wyra\u017canie tego, w co wierz\u0119, i\u015b\u0107 samotnie sw\u0105 trudn\u0105 drog\u0105 ni\u017c si\u0119 wyprze\u0107 siebie i m\u00f3wi\u0107 lub robi\u0107 to, co przyj\u0105\u0142 z takich czy innych koniunktur lub interes\u00f3w og\u00f3\u0142 albo jego wi\u0119kszo\u015b\u0107.<\/p>\n<p>Ale nie trzymam w sobie uraz, nie odsuwam wyci\u0105gni\u0119tej do ugody r\u0119ki, a nierzadko, po przemy\u015bleniu sama j\u0105 potrafi\u0119 wyci\u0105gn\u0105\u0107, by przywr\u00f3ci\u0107 zachwian\u0105 przyja\u017a\u0144, rado\u015b\u0107 porozumienia, wybaczenia . Tak w prywatnych, osobistych stosunkach &#8211; i tak w tych najbardziej skomplikowanych, zwi\u0105zanych z moj\u0105 i mojego narodu przesz\u0142o\u015bci\u0105 i tera\u017aniejszo\u015bci\u0105.<\/p>\n<p>Nie odczuwam do nikogo nienawi\u015bci, nie odczuwa\u0142am nigdy, tylko b\u00f3l, \u017cal, gniew , ktr\u00f3re u\u015bmierza przewa\u017cnie porozumienie i dobra wola napotykanych na mojej drodze ludzi, ich wsp\u00f3\u0142-czucie, przyja\u017a\u0144. Nigdy nie przesta\u0142am ufa\u0107 ludziom, wierzy\u0107 w dobro, czeka\u0107 na nie &#8211; nawet w piekle getta i oboz\u00f3w \u015bmierci .<\/p>\n<p>Wsz\u0119dzie znajdywa\u0142am kogo\u015b, do kogo mog\u0142am si\u0119 zbli\u017cy\u0107, z kim dzieli\u0142am si\u0119 ka\u017cd\u0105 kruszyn\u0105 chleba, \u0142ykiem zupy, wszelkim doznaniem. Zwierzam si\u0119 z tych wspomnie\u0144 i trudnych do\u015bwiadcze\u0144, opowiadam o swej przesz\u0142o\u015bci w Shoah, pisz\u0119 o niej proz\u0105, wierszem i docieram do wielu r\u00f3\u017cnych, nieznanych mi ludzi na \u015bwiecie, kt\u00f3rzy otwieraj\u0105 mi swoje serca, przekazuj\u0105 swe najlepsze uczucia i my\u015bli. Nie robi\u0119 tego z poczuciem jakiej\u015b misji lub celowego pojednania mi\u0119dzy lud\u017ami. Jestem przecie\u017c tylko zwyk\u0142\u0105 jednostk\u0105, matk\u0105 &#8211; dzi\u015b ju\u017c babk\u0105 trojga wnuk\u00f3w. Ale przekaz tych zdarze\u0144, kt\u00f3rych by\u0142am ofiar\u0105 i bezpo\u015brednim, naocznym \u015bwiadkiem by\u0142 i jest potrzeb\u0105 mojej duszy od bardzo dawna, odk\u0105d zostali\u015bmy wyodr\u0119bnieni i odgrodzeni murem od nie-Zyd\u00f3w, zamkni\u0119ci w bezdennej n\u0119dzy getta warszawskiego, a mia\u0142am wtedy 11 lat &#8211; odk\u0105d powietrze, kt\u00f3rym oddycha\u0142am w Auschwitz-Birkenau w ci\u0105gu dw\u00f3ch lat niemal przesi\u0105kni\u0119te by\u0142o dymem i dusz\u0105cym sw\u0105dem palonych masowo ludzi, przewa\u017cnie Zyd\u00f3w zwo\u017conych na zag\u0142ad\u0119 z ca\u0142ej Polski i innych kraj\u00f3w Europy. By\u0142am tam nielegalnym wi\u0119\u017aniem, bo mialam 13 lat, a dzieci, starzy i chorzy mieli i\u015b\u0107 natychmiast do gazu i na spalenie. Podawa\u0142am, \u017ce mam 17 lat, czego nauczy\u0142a mnie matka zanim j\u0105 oderwali ode mnie i spalili na Majdanku. Ojca jeszcze wcze\u015bniej zawlekli na stracenie do Treblinki. Ja wysz\u0142am ca\u0142o z komory gazowej na Majdanku, bo nagle zabrak\u0142o gazu&#8230;<\/p>\n<p>Przekaz tych wspomnnie\u0144 by\u0142 i jest moim d\u0142ugiem wobec zam\u0119czonych Wtedy, wyrazem mojego przywi\u0105zania do tych, z kt\u00f3rymi dzieli\u0142am t\u0119 piekieln\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, rozpaczliw\u0105 walk\u0119 o ka\u017cd\u0105 chwil\u0119 \u017cycia, o wszystko co najkonieczniejsze do \u017cycia. Wtedy ju\u017c, w getcie i O\u015bwi\u0119cimiu zacz\u0119\u0142am pisa\u0107, by si\u0119 jako\u015b z tego piek\u0142a wy\u0142\u0105czy\u0107, by w sobie czu\u0107 si\u0119 jeszcze cz\u0142owiekiem i m\u00f3c wierzy\u0107, \u017ce to okropne, niepoj\u0119te w czym si\u0119 nagle znalaz\u0142am, jest czym\u015b nienormalnym, tymczasowym, \u017ce nie takie ma by\u0107 \u017cycie, nie tacy s\u0105 wszyscy ludzie! Pisa\u0142am (w O\u015bwi\u0119cimiu na skrawkach papieru po torbach od cementu), \u017ceby nie przesta\u0107 wierzy\u0107, i nie traci\u0107 nadziei, i\u017c kiedy\u015b si\u0119 to wszystko sko\u0144czy, nastanie normalny \u015bwiat i kto\u015b to przeczyta, os\u0105dzi po ludzku! I my te\u017c zn\u00f3w b\u0119dziemy lud\u017ami.<\/p>\n<p>Obrazy m\u0119ki w\u0142asnej, moich najbli\u017cszych i tysi\u0119cy tych, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych si\u0119 t\u0142oczy\u0142am w domach i na ulicach getta warszawskiego, w ton\u0105cych w b\u0142ocie barakach, na niemo\u017cliwie ciasnych narach po\u015br\u00f3d chor\u00f3b, selekcji, wiecznego strachu i zag\u0142odzenia za kolczastymi, naelektryzowanymi drutami oboz\u00f3w \u015bmierci &#8211; i wielko\u015b\u0107 nadludzka na miar\u0119 tych cierpie\u0144 zam\u0119czanych tam ludzi nie dawa\u0142y mi spokoju, i tak do dzi\u015b. Musia\u0142am zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do ludzi po wyzwoleniu, zaufa\u0107 i zwierzy\u0107 to, co tak bardzo bola\u0142o i boli. \u017bydom, Polakom, Niemcom &#8211; wszytkim. Opowiedzie\u0107 ca\u0142\u0105, nag\u0105 prawd\u0119, a mam zawsze jedn\u0105 i t\u0119 sam\u0105 dla wszystkich, nie inn\u0105 dla \u017byd\u00f3w i inn\u0105 dla nie \u017byd\u00f3w. Za to te\u017c nie zawsze jestem akurat chwalona&#8230; Bo wielu uwa\u017ca, \u017ce winien jest ten, kto ujawnia brzydkie czyny swych wsp\u00f3\u0142rodak\u00f3w, a nie ten kto ich dokonuje&#8230;<\/p>\n<p>Dla mnie najwa\u017cniejszym jest by\u0107 wiernym faktom i oddzieli\u0107 dobro od z\u0142a, nawet je\u015bli tak\u017ce ci, kt\u00f3rzy wydawali swych braci na \u015bmier\u0107, zgin\u0119li. Smier\u0107 nie u\u015bwi\u0119ca pod\u0142o\u015bci ani gmatwanie prawdy w imi\u0119 fa\u0142szywego patriotyzmu. Tego te\u017c nauczy\u0142o mnie getto i Auschwitz. Tam nikt nie udawa\u0142 niczego, nie stara\u0142 si\u0119 maskowa\u0107 \u017cadnego z\u0142a. Ja nie wstydz\u0119 si\u0119 prawdy, nie wstydz\u0119 si\u0119 swego pochodzenia, ani nie jestem z niego dumna. Czuj\u0119 si\u0119 cz\u0142owiekiem, jak inni ludzie, urodzi\u0142am si\u0119 Zyd\u00f3wk\u0105, jak inni urodzili si\u0119 Polakami, Niemcami, Arabami&#8230; Nie narodowo\u015b\u0107 a moje post\u0119powanie, walory mojej osobowo\u015bci stanowi\u0105 o tym, z czego mam by\u0107 dumna i czego si\u0119 wstydzi\u0107.<\/p>\n<p>Nikt nie jest doskona\u0142y, ale nie ka\u017cdy w danych warunkach staje si\u0119 pod\u0142y. Tam wtedy nauczy\u0142am si\u0119 to odr\u00f3\u017cni\u0107, poznawa\u0107 prawdziwe uczucia ludzkie. Intuicja czy przypadek kaza\u0142y mi od dawna zwraca\u0107 si\u0119 do uczu\u0107 ludzkich, i tak te\u017c z t\u0105 moj\u0105 niesamowit\u0105 spowiedzi\u0105, pi\u015bmienn\u0105 i ustn\u0105 po wyzwoleniu. Staram si\u0119 opowiedzie\u0107 tak, \u017ceby poj\u0119li, \u017ceby wog\u00f3le chcieli s\u0142ucha\u0107, bo wielu uwa\u017ca\u0142o, \u017ce to by\u0142o ha\u0144b\u0105 da\u0107 si\u0119 zabija\u0107 bez walki, poddaniem &#8211; albo, \u017ce tylko milczenie najlepiej wyrazi owe tragedie i groz\u0119&#8230; Ja wybra\u0142am s\u0142owa, proste, zwyk\u0142e, wolne od oskar\u017ce\u0144, nienawi\u015bci, uprzedze\u0144. Tamto min\u0119\u0142o wszak, zosta\u0142o pokonane, ukarane, pot\u0119pione przez ludzko\u015b\u0107. Mnie uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107 szeregiem cud\u00f3w, kt\u00f3rych przecie\u017c dokonali ludzie, bliscy i tak\u017ce obcy, nieznani, pragn\u0119 podzieli\u0107 si\u0119 tym wszystkim z tymi, co mieli szcz\u0119\u015bcie tam nie by\u0107 wtedy lub urodzi\u0107 si\u0119 po kl\u0119sce tego najwi\u0119kszego w historii z\u0142a.<\/p>\n<p>Przekazuj\u0119 to w swych wieloletnich spotkaniach z m\u0142odzie\u017c\u0105 i doros\u0142ymi w Izraelu i w innych krajach, w rozmaitych j\u0119zykach, znajomo\u015b\u0107 kt\u00f3rych przyswoi\u0142am sobie tak\u017ce w swym zamkni\u0119ciu w obozach \u015bmierci po\u015br\u00f3d ludzi z tylu r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w&#8230; Przybli\u017cam s\u0142uchaczom postacie i twarze tych, z kt\u00f3rymi by\u0142am tam razem, ich zachowanie si\u0119 wtedy, reakcje, nadzieje.<\/p>\n<p>Pragn\u0119 wzbudzi\u0107 zainteresowanie histori\u0105 jednostki w tamtych strasznych czasach, wczucie si\u0119 w te losy, a przez ich pryzmat zrozumienie czym jest wojna, nienawi\u015b\u0107 innego, obcego &#8211; rasizm, antysemityzm. Nie wymieniam nigdy termin\u00f3w tych poj\u0119\u0107, nie pouczam, nie prawi\u0119 mora\u0142\u00f3w. Opowiadam tylko ca\u0142\u0105 sob\u0105 do czego te poj\u0119cia prowadz\u0105, o ich skutkach, kt\u00f3rych doswiadcza\u0142am w ci\u0105gu lat, w kt\u00f3rych straci\u0142am swych najbli\u017cszych.<\/p>\n<p>Moja opowie\u015b\u0107, mimo \u017ce jest trudna i smutna stwarza blisko\u015b\u0107 mi\u0119dzy lud\u017ami, wsp\u00f3lnot\u0119 uczu\u0107, my\u015bli i pobudza do wiary w dobro, w warto\u015bci ludzkie, do ch\u0119ci bycia lepszym cz\u0142owiekiem, jak napisa\u0142o mi w listach du\u017co m\u0142odych, zwraca nadziej\u0119 nawet, gdy i dzi\u015b tak wiele z\u0142a si\u0119 dzieje wok\u00f3\u0142 nas.<\/p>\n<p>Bo skoro wtedy mo\u017cna by\u0142o w co\u015b jeszcze wierzy\u0107, mie\u0107 nadziej\u0119, skoro tam jeszcze istnia\u0142a mi\u0142o\u015b\u0107, po\u015bwi\u0119cenie, przyja\u017a\u0144 &#8211; i je\u017celi mo\u017cna zosta\u0107 silnym, zdrowym na duchu, ludzkim po tamtych prze\u017cyciach, to wszystko na \u015bwiecie jest mo\u017cliwe i z\u0142o nie zwyci\u0119\u017cy, mimo, \u017ce nie przestaje si\u0119 panoszy\u0107 na \u015bwiecie. Ostatnio atakuje ludzko\u015b\u0107 terror samob\u00f3jc\u00f3w, dla kt\u00f3rych ju\u017c nawet \u017cycie nie jest \u017cadn\u0105 warto\u015bci\u0105, aby tylko zabi\u0107 czym wi\u0119cej innych, zdoby\u0107 pieni\u0105dze, s\u0142aw\u0119 bohaterskiej \u015bmierci, rozkosze w raju &#8211; nasza \u015bmier\u0107 wtedy nie by\u0142a chwalebna, nie os\u0142awia\u0142a zam\u0119czanych!&#8230; Swi\u0119te, nieosi\u0105galne by\u0142o dla nas \u017cycie, ono by\u0142o najwy\u017csz\u0105 warto\u015bci\u0105. A nie jeden po\u015bwi\u0119ca\u0142 je, by uratowa\u0107 bliskiego, czy nawet obcego! Obecnie szaleje, zw\u0142aszcza tutaj u nas na Bliskim Wschodzie, horror terroru, odwet\u00f3w, zemsty za \u015bmier\u0107 i za kolejne zemsty, jak w b\u0142\u0119dnym kole &#8211; od kt\u00f3rych cierpi\u0105 i gin\u0105 niewinni, bezbronni ludzie, dzieci.<\/p>\n<p>By\u0142am u przyjaci\u00f3\u0142 w Lublinie 11 wrze\u015bnia w czasie ataku samob\u00f3jc\u00f3w- terroryst\u00f3w Ben Ladena na bli\u017aniacze wie\u017cowce w Nowym Yorku. Wpatrywali\u015bmy si\u0119 w telewizj\u0119, w okropny, niespodziewany zupe\u0142nie w tym czasie i w takim miejscu obraz straszliwego zniszczenia i \u015bmierci tysi\u0119cy ludzi oraz bezradno\u015b\u0107 wobec nich najbardziej mo\u017cnych i pot\u0119\u017cnych naszego \u015bwiata. Ws\u0142uchiwa\u0142i\u015bmy si\u0119 w parali\u017cuj\u0105cy potok okropnych wiadomo\u015bci i jeszcze wi\u0119kszej niewiedzy, docieka\u0144, zdumienia, przera\u017cenia, komentowa\u0144 przesz\u0142o\u015bci, tera\u017aniejszo\u015bci zmienionej w jednej chwili na ca\u0142ym \u015bwiecie ogromem tego ataku nienawi\u015bci, za\u015blepienia ideologicznego, religijnego! Beznadziejne, depremuj\u0105ce debaty o ewentualnych wp\u0142ywach terroru na blisk\u0105 i dalsz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 ca\u0142ego \u015bwiata.<\/p>\n<p>Jednak mnie nie udzieli\u0142o si\u0119 og\u00f3lne zaskoczenie i panika. Nie dlatego, \u017ce jestem mniej wra\u017cliwa, ale akty terroru wszelkiego rodzaju s\u0105 od lat moj\u0105 codzienno\u015bci\u0105 w Izraelu, a zw\u0142aszcza w ci\u0105gu ostatnich miesi\u0119cy, odk\u0105d zapad\u0142y si\u0119 rozmowy ugodowe z Palesty\u0144czykami i nadzieje na pok\u00f3j z winy naszych i ich polityk\u00f3w, ich i naszych fanatyk\u00f3w, kra\u0144cowych przekona\u0144 i \u017c\u0105da\u0144 po obu stronach, b\u0142\u0119d\u00f3w polityk\u00f3w, przyw\u00f3dc\u00f3w. Nie m\u00f3wi\u0119 ju\u017c o swych do\u015bwiadczeniach z Shoah, po kt\u00f3rych \u017cadne z\u0142o nie zadziwia wi\u0119cej. Nie wa\u017c\u0119 te\u017c i nie mierz\u0119, kt\u00f3re cierpienia s\u0105 wi\u0119ksze, kto cierpia\u0142 wtedy wi\u0119cej &#8211; kto dzi\u015b wi\u0119cej cierpi. Chcia\u0142abym, \u017ceby nikt nie cierpia\u0142, ale jestem bezradna w swych k\u0142\u00f3tniach, dyskusjach, protestach. Jednak znajduj\u0119 bratnie dusze, od kt\u00f3rych czerpi\u0119 otuch\u0119 i mo\u017ce ja te\u017c potrafi\u0119 da\u0107 innym troch\u0119 otuchy swym szczerym opowiadaniem autentycznych fakt\u00f3w o ludzkim w tym, co by\u0142o najbardziej nieludzkie.<\/p>\n<p>Nieraz pytaj\u0105 mnie w szko\u0142ach (zw\u0142aszcza w Niemczech) czy nienawidz\u0119 Niemc\u00f3w, czy to jest mo\u017cliwe, \u017cebym ich nie nienawidzi\u0142a po tylu, tak straszliwych cierpieniach? T\u0142umacz\u0119, \u017ce wtedy nie czu\u0142o si\u0119 niczego prawie pr\u00f3cz konieczno\u015bci zmobilizowania wszystkiego co w duszy i ciele w walce o trwanie \u017cycie, \u0142yk wody, powietrza, odrobiny miejsca, gdzie stan\u0105\u0107 czy przysi\u0105\u015b\u0107 na moment &#8211; o unikni\u0119cie chwili ostatecznej, po kt\u00f3rej ju\u017c nie zostanie nic poza wyschni\u0119t\u0105 sk\u00f3r\u0105 i ko\u015b\u0107mi w kupie zgni\u0142ych, wysmarowanych b\u0142otem i ka\u0142em szmat, a kto\u015b inny taki, jeszcze zdolny dysze\u0107 i brn\u0105\u0107 przez t\u0119 m\u0119k\u0119 zedrze je i reszt\u0119 czy wszystko razem poch\u0142onie s\u0142up ognia z krematorium Auschwitz roz\u015bwietlaj\u0105cy ciemno\u015bci wszelkich tajemnic, oczekiwa\u0144, daremnych iluzji na prze\u017cycie, sumienie, moralno\u015b\u0107 &#8211; ludzkich porz\u0105dk\u00f3w \u015bwiata&#8230; Tak wielu ich si\u0119 nie doczeka\u0142o! Tak wielu tak\u017ce dzi\u015b do nich t\u0119skni, walczy o nie i ginie! Sk\u0105d by jeszcze wtedy si\u0142 i energii, by rozpala\u0107 w sobie i podsyca\u0107 uczucie nienawi\u015bci?! Po co? Do kogo?! Czy do \u015bmierci, kt\u00f3r\u0105 tutaj by\u0142o po prostu wszystko jeszcze za \u017cycia?!<\/p>\n<p>Ale \u015bmierci cz\u0142owiek si\u0119 tylko mo\u017ce ba\u0107, chcie\u0107 za wszelk\u0105 cen\u0119 ratowa\u0107 si\u0119 od niej, unikn\u0105\u0107 jej. I piel\u0119gnowa\u0107 nadziej\u0119 na cud, na ratunek, by brn\u0105\u0107 dalej a\u017c do ostatniego tchnienia w uporczywej nadziei, \u017ce nastanie kres m\u0119ki, rz\u0105d\u00f3w nienawi\u015bci, sadyzmu, mordu, przemys\u0142u zabijania, przetwarzania w\u0142os\u00f3w ofiar na materace, sk\u00f3ry ludzkiej na aba\u017cury, t\u0142uszczu na myd\u0142o. Tak dzie\u0144 po dniu w tym upadku i ci\u0105g\u0142ej niepewno\u015bci \u017cycia! Nie \u0142atwo dzi\u015b to wyt\u0142umaczy\u0107, wraca\u0107 do tego my\u015blami &#8211; odpowiada\u0107 na naiwne czy wr\u0119cz absurdalne wobec tamtej rzeczywisto\u015bci pytania. Ale jeszcze trudniej mi jest milcze\u0107 o tym wszystkim, bo wiem, \u017ce niebo ani ziemia nie przeka\u017c\u0105 niczego w swej, nawet naj\u015bwi\u0119tszej ciszy, nie wyjawi\u0105 ani nie wyja\u015bni\u0105 niczego!<\/p>\n<p>A zapomnienie czy niewiedza to ponowna \u015bmier\u0107 dla zg\u0142adzonych i niebezpiecze\u0144stwo powt\u00f3rzenia zbrodni dla \u017cyj\u0105cych. Bez pami\u0119ci nie mo\u017ce by\u0107 przyja\u017ani, \u017cadnnego pojednania! Bez przesz\u0142o\u015bci nie ma te\u017c przysz\u0142o\u015bci. A to wszystko razem jest dla mnie jedn\u0105 wielk\u0105, zmieniaj\u0105c\u0105 si\u0105 nieustannie tera\u017aniejszo\u015bci\u0105. Promie\u0144 ludzkiego dobra i mi\u0142o\u015bci nawet w najgorszych czasach i warunkach dawa\u0142y si\u0142y trwa\u0107, pozosta\u0107 cz\u0142owiekiem. Trucizna nienawi\u015bci to zniszczenie siebie i innych gorsze od \u015bmierci. To \u015bmier\u0107 duszy zanim umiera cia\u0142o. Nie by\u0142o dla niej miejsca u mnie wtedy i tymbardziej nie w rado\u015bci wyzwolenia.<\/p>\n<p>Tyle trudnych problem\u00f3w narzuci\u0142a odbudowa egzystencji, siebie, znalezienie nowego miejsca na \u015bwiecie, \u015brodowiska, j\u0119zyka, dachu nad g\u0142ow\u0105, pracy &#8211; gdzie jeszcze czas i si\u0142y na luksus rozpatrywania, wyliczania si\u0119, na nienawi\u015b\u0107 za przesz\u0142o\u015b\u0107, my\u015bli o zem\u015bcie? Ledwie mo\u017cna by\u0142o si\u0119gn\u0105\u0107 pami\u0119ci\u0105 do tych wspomnie\u0144 po\u015br\u00f3d bie\u017c\u0105cych, trudnych realii! A nic tak nie absorbuje, jak aktualna rzeczywisto\u015b\u0107. Tamto ju\u017c mamy za sob\u0105. Nasi prze\u015bladowcy ponie\u015bli kl\u0119sk\u0119, dzieci i wnuki morderc\u00f3w nie s\u0105 winni, ale powinni wiedzie\u0107, co uczynili ludziom ich dziadkowie, ojcowie i by\u0107 czujni, odpowiedzialni za tera\u017aniejszo\u015b\u0107 i przysz\u0142o\u015b\u0107 wobec historii swego narodu, historii rasizmu, antsemityzmu, gett, kom\u00f3r gazowych i piec\u00f3w do spalania ludzi.<\/p>\n<p>Moje dzieci te\u017c nie s\u0105 winne, \u017ce my jeste\u015bmy sierotami, nie mamy \u017cadnej rodziny ani nawet fotografii swych bliskich, by im pokaza\u0107, jak wygl\u0105da\u0142 ich dziadek, babka, wuj, kt\u00f3rych nigdy nie poznali&#8230; I one te\u017c musz\u0105 wiedzie\u0107, pami\u0119ta\u0107, by\u0107 czujnym i odpowiedzialnym! Jad\u0119 r\u00f3wnie\u017c do Niemiec, spotykam si\u0119 z m\u0142odzie\u017c\u0105 i doros\u0142ymi w szko\u0142ach, klubach, ko\u015bcio\u0142ach, otwieram przed nimi serce i opowiadam im z g\u0142\u0119bi duszy o prze\u017cytych i widzianych m\u0119kach. Musz\u0119 jednak oddzieli\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107 od tera\u017aniejszo\u015bci, \u017ceby po\u0142\u0105czy\u0107 je pami\u0119ci\u0105 buduj\u0105c\u0105 mosty zrozumienia i ludzkiego dobra w nadziei i przekonaniu, \u017ce to przegrodzi w pewnym stopniu drog\u0119 nienawi\u015bci, za\u015blepienia, nieszcze\u015b\u0107 i zniszcze\u0144.<\/p>\n<p>M\u0142odzie\u017c s\u0142ucha mnie tam wpatrzona we mnie, jakby widzia\u0142a w moich oczach obrazy stamt\u0105d, ch\u0142onie je &#8211; starsi opuszczaj\u0105 ci\u0119\u017cko g\u0142owy, unikaj\u0105 mojego wzroku&#8230; Nauczyciele historii maj\u0105 do mnie pretensje, \u017ce nie b\u0119d\u0105 wiedzieli, co odpowiedzie\u0107 uczniom po moim odej\u015bciu, bo nigdy nigdzie nie s\u0142yszeli takich historii, jak ta moja, z \u017cycia, nie z opracowanych dogodnie ksi\u0105\u017cek, statystyki! I ja czuj\u0119 si\u0119 w jaki\u015b spos\u00f3b winna, \u017ce sprawiam ludziom taki k\u0142opot swoj\u0105 histori\u0105.<\/p>\n<p>Nauczy\u0142am si\u0119 w ci\u0105gu mojego \u017cycia ceni\u0107 i cieszy\u0107 si\u0119 ka\u017cd\u0105 lepsz\u0105 chwil\u0105, przyjaznym s\u0142owem, wyrazem serdeczno\u015bci, akceptacj\u0105 mojej inno\u015bci. Jedna dobra chwila pomaga przezwyci\u0119\u017cy\u0107 wiek z\u0142a, i dalej wierzy\u0107&#8230; A wiele takich wspania\u0142ych chwil doznaj\u0119 w swych spotkaniach ze s\u0142uchaczami i czytelnikami wsz\u0119dzie, mimo \u017ce mno\u017c\u0105 si\u0119 gwa\u0142ty, konflikty i wojny wok\u00f3\u0142 mnie w Izraelu i w wielu miejscach na \u015bwiecie. Wsz\u0119dzie jednak s\u0105 ludzie dobrzy, uczciwi, szanuj\u0105cy innego bez wzgl\u0119du na pochodzenie, pogl\u0105dy, przynale\u017cno\u015b\u0107 religijn\u0105 &#8211; ludzie dobrej woli, dzi\u0119ki czemu \u017cycie mo\u017ce trwa\u0107 i kiedy\u015b stanie si\u0119 lepsze.<\/p>\n<p>T\u0119sknota za utraconym nie przemija, i za tym, do czego cz\u0142owiek d\u0105\u017cy, co powinno si\u0119 stworzy\u0107, uzdrowi\u0107, naprawi\u0107, przed czym przestrzec nast\u0119pne pokolenia. Bo z\u0142o nie \u015bpi, nienawi\u015b\u0107 i jej zgubne skutki nie znikaj\u0105 z naszej rzeczywisto\u015bci, zmieniaj\u0105 tylko swe kszta\u0142ty, atakuj\u0105 coraz w innej cz\u0119\u015bci \u015bwiata, innymi, bardziej wymy\u015blnymi, zbrodniczymi sposobami. Do\u015bwiadczenia minionych wojen i zniszcze\u0144 nie s\u0105 nauczk\u0105 ani przegrod\u0105 dla nowych agresji, terroru, ludob\u00f3jstwa. Z\u0142o nie rodzi dobra, drugi raz jest ju\u017c \u0142atwiej pope\u0142ni\u0107 zbrodni\u0119 ni\u017c po raz pierwszy&#8230; Zreszt\u0105 ka\u017cde z\u0142o wynika z jakich\u015b innych \u017ar\u00f3de\u0142, innych interes\u00f3w jednostek czy pa\u0144stw, krzywd nagromadzonych w ci\u0105gu lat, cierpie\u0144.<\/p>\n<p>Je\u017cd\u017c\u0119 wci\u0105\u017c po r\u00f3\u017cnych miastach i krajach, spotykam i poznaj\u0119 ludzi, wielu nawi\u0105zuje nowe kontakty i przyja\u017anie przeze mnie, l\u0105czy nas opowie\u015b\u0107 przesz\u0142o\u015bci z Shoah, ch\u0119\u0107 zg\u0142\u0119bienia tych zdarze\u0144 i wsp\u00f3lne wnioski. Niezanani z pocz\u0105tku ludzie potem goszcz\u0105 mnie, troszcza si\u0105 o mnie jak rodzina, jak bliscy: polska m\u0142odzie\u017c katolicka, ewangielicka m\u0142odzie\u017c niemiecka, ortodoksyjna \u017cydowska, \u015bwieccy, nauczyciele, przewodnicy grup odwiedzaj\u0105cy miejsca martyrologii w Polsce, ksi\u0119\u017ca, zakonnice. S\u0142uchaj\u0105 mnie, czytaj\u0105 fragmenty moich ksi\u0105\u017cek na trasie tych miejsc i wspomnie\u0144. Daj\u0105 mi sw\u0105 przyja\u017a\u0144, zrozumienie &#8211; \u0142zy wzruszenia. Chyba to wszytko sk\u0142ada si\u0119 na to nie planowane pojednanie. I dlatego wci\u0105\u017c wierz\u0119, \u017ce wiele da si\u0119 uregulowa\u0107, wyja\u015bni\u0107, naprawi\u0107 &#8211; jedynie tych zg\u0142adzonych Tam nie da si\u0119 przywr\u00f3ci\u0107 do \u017cycia. I nie da si\u0119 wybaczy\u0107 mordercom, bo umarli nie mog\u0105 ju\u017c nic! Smier\u0107 jest nieodwracalna.<\/p>\n<p>Zastanawia\u0142am si\u0119 wielokrotnie, jak umierali w komorach gazowych moi rodzice, brat, jakie by\u0142y ich ostatnie chwile \u017cycia, i jesli za swoj\u0105 m\u0119k\u0119 w piekle na ziemi zostali przyj\u0119ci do raju, czy zgodziliby si\u0119 tam by\u0107 razem z tymi, co ich dusili w komorach gazowych, palili w krematoriach i rozrzucali na wszystkie strony ich popio\u0142y. Oni nie maja nawet grob\u00f3w, gdzie by po\u0142o\u017cy\u0107 kwiat, zap\u0142aka\u0107.<\/p>\n<p>Podczas uroczysto\u015bci oznaczenia mnie tytu\u0142em Cz\u0142owieka Pojednania na rok 2001 uczesniczy\u0142o wielu ludzi, cz\u0142onkowie Rady Chrze\u015bcijan i Zyd\u00f3w, go\u015bcie, przedstawiciele rozmaitych instytucji, wyzna\u0144, prasy, m\u0142odzie\u017c i starsi. W tle, jak si\u0119 niebawem okaza\u0142o g\u00f3rowa\u0142 nad wszystkim temat gorzkiej, zagorza\u0142ej dyskusji wok\u00f3\u0142 mordu w Jedwabnem i pytania \u017curnalist\u00f3w napiera\u0142y wy\u0142\u0105cznie w tym kierunku. A tak\u017ce na problem palesty\u0144ski wyj\u0119ty z kontekstu wieloletnich konflikt\u00f3w i wojen, demonstrowany przez przedstawicielk\u0119 pewnej gazety z g\u0142ow\u0105 przes\u0142oni\u0119t\u0105 niemal po oczy chust\u0105 na model Arafata, wciskaj\u0105c\u0105 si\u0119 bezczelnie do wszystkich wywiad\u00f3w i zdi\u0119\u0107. Przypomnienie &#8211; czy nowe napi\u0119tnowanie w tym pi\u0119knym, zaszczytnym miejscu, w warszawskim uniwersytecie, w mie\u015bcie mojego urodzenia, dzieci\u0144stwa i tylu okropnych do\u015bwiadcze\u0144 z powodu &quot;winy&quot; \u017cydowskiego pochodzenia?! Teraz mia\u0142am tutaj odpowiada\u0107 za krzywdy Palesty\u0144czyk\u00f3w, za Intyfad\u0119, mo\u017ce te\u017c za ujawnienie tych zbrodni w Jedwabnem i okolicznych miejscowo\u015bciach?&#8230; Jak bym ja by\u0142a odpowiedzialna za to wszystko i winna temu, \u017ce w og\u00f3le jestem, wr\u00f3ci\u0142am z piek\u0142a i pragn\u0119 \u017cy\u0107 w pokoju w mojej drugiej ojczy\u017anie w pa\u0144stwie Izrael, i z wszystkimi na \u015bwiecie. Ale jeszcze nie wszyscy si\u0119 z tym faktem i ze mn\u0105 pojednali. Wiele zosta\u0142o do zrobienia, do opowiedzenia i wyja\u015bnienia. Tak\u017ce o Jedwabnem. W odpowiedzi na pytania \u017curnalist\u00f3w i w wywiadzie w telewizji warszawskiej o zbrodni\u0119 w Jedwabnem m\u00f3wi\u0142am, \u017ce wierz\u0119, i\u017c Polacy s\u0142usznie oceni\u0105 t\u0119 spraw\u0119, wyja\u015bni\u0105 wszystko, ustawi\u0105 na w\u0142a\u015bciwym miejscu i otworz\u0105 now\u0105 kart\u0119. My\u015bl\u0119, \u017ce to nie ja &#8211; przyje\u017cd\u017caj\u0105c do Polski na kr\u00f3tkie chwile &#8211; mam prawi\u0107 mora\u0142y czy poucza\u0107 kogo\u015b, obwinia\u0107 lub wylicza\u0107 si\u0119 z cierpie\u0144 i krzywd. Przewa\u017cnie s\u0142uchaj\u0105c moich wspomnie\u0144 na tych r\u00f3\u017cnych spotkaniach ju\u017c nawet nie pytaj\u0105 mnie, co my\u015bl\u0119 o Jedwabnem. Wniosek jest jasny dla wszystkich niemal, gdy pojmuj\u0105 ogrom tragedii bycia wyodr\u0119bnionym nienawi\u015bci\u0105 od reszty spo\u0142eczno\u015bci ludzkiej &#8211; b\u00f3l utraty ukochanych bliskich, prze\u015bladowa\u0144 bestialskich, ci\u0105g\u0142ego zagro\u017cenia utraty \u017cycia, pozbawienia nawet ludzkiej \u015bmierci, grobu, kamienia cmentarnego! Odpowiada\u0142am, \u017ce musimy odgranicza\u0107 z\u0142o od dobra, wiedzie\u0107 o nim, m\u00f3wi\u0107, pisa\u0107.<\/p>\n<p>Ja te\u017c napisa\u0142am i opowiadam o zdrajcach mojego narodu w gettach i obozach zag\u0142ady, o tym jak widzia\u0142am swojego ojca po raz ostatni na Umschlagplatzu w Warszawie pod pa\u0142kami \u017cydowskich policjant\u00f3w. Po tej opowie\u015bci nikt mnie ju\u017c nie pyta, jak si\u0119 nale\u017cy ustosunkowa\u0107 do mordu w Jedwabnem, nie stara si\u0119 go t\u0142umaczy\u0107 czy usprawiedliwia\u0107 zbrodniami dokonanymi gdzie indziej, przez inne narody. Albo mi przeciwstawia\u0107 w\u0142asne &quot;jeszcze gorsze&quot; cierpienia. Nie twierdz\u0119 bynajmniej, \u017ce tylko ja i m\u00f3j nar\u00f3d cierpieli\u015bmy. Moi s\u0142uchacze, zmro\u017ceni, zszokowani groz\u0105 i ogromem moich prze\u017cy\u0107 widz\u0105 sami r\u00f3\u017cnice, milcz\u0105 wzruszeni &#8211; i tylko potem \u015bciskaj\u0105 moj\u0105 d\u0142o\u0144, tul\u0105 do siebie, okazuj\u0105 szacunek, podziw &#8211; jakby mnie jeszcze teraz pragn\u0119li obroni\u0107 przed tym wszystkim. Nie wiem, kim s\u0105, jakie maj\u0105 pogl\u0105dy polityczne lub inne, nie znam ich, nie pami\u0119tam wielokrotnie twarzy, imion &#8211; ale czuj\u0119, \u017ce wszyscy jeste\u015bmy tak bardzo lud\u017ami, bliscy sobie! Ze warto jest \u017cy\u0107!<\/p>\n<p>Moja przyjaci\u00f3\u0142ka, pracowniczka Muzeum w O\u015bwi\u0119cimiu oprowadza\u0142a w\u0142a\u015bnie w tym czasie m\u0142odzie\u017c z Jedwabnego i mi\u0119dzy innymi opowiada\u0142a im moje dzieje. Zacytuj\u0119 tu kilka zda\u0144 z jej opisu tego spotkania: &quot;&#8230; m\u0142odzie\u017cy z gimnazjum z Jedwabnego da\u0142am dwa Twoje tomiki wierszy, po przeczytaniu &quot;Frumy&quot; (m\u00f3j wiersz o przyjaci\u00f3\u0142ce z obozu, 16 letniej dziewczynie z Sosnowca, kt\u00f3r\u0105 wybrano na \u015bmier\u0107 do gazu w czasie jednej z selekcji &quot;tyfusowych&quot; w O\u015bwi\u0119cimiu)&#8230; O Tobie opowiada\u0142am im w &quot;Twoim&quot; 27 baraku, przy Twojej koi, oni siedzieli na ziemi, s\u0142uchali i p\u0142akali, tak jak Twoja m\u0142odzie\u017c izraelska. Czyta\u0142am im du\u017co fragment\u00f3w z &quot;Nadziei&quot;. Zaprzyja\u017anili si\u0119 ze mn\u0105. S\u0105 biedni, wstydz\u0105 si\u0119 przyzna\u0107, \u017ce s\u0105 z Jedwabnego. Tylko w m\u0142odych Halinko nadzieja!&quot;&#8230; Jestem przekonana, \u017ce przede wszystkim od nas, doros\u0142ych zale\u017cy bardzo wiele! Ale zawsze i wsz\u0119dzie pope\u0142niane s\u0105 zbrodnie, przest\u0119pstwa, nawet wobec najbli\u017cszych, do dzi\u015b. Nie mo\u017cna ich zaprzeczy\u0107, obwinia\u0107 o nie tych, kt\u00f3rzy je ujawniaj\u0105, \u017c\u0105daj\u0105 ludzkiej sprawiedliwo\u015bci a nie przem\u0105drzania si\u0119, wykr\u0119t\u00f3w przez zatuszowania prawdy, co jest w ko\u0144cu wr\u0119cz niebezpieczne dla wszystkich.<\/p>\n<p>Tyle rozmaitych dozna\u0144, wniosk\u00f3w, wspomnie\u0144 &#8211; ran! I u schy\u0142ku mojego \u017cycia nagle zaszczyt miana Cz\u0142owieka Pojednania w Warszawie, w dzisiejszej Polsce. Znaczy, \u017ce nie wszystkie nadzieje by\u0142y i s\u0105 daremne. Rabin Schudrich odebra\u0142 swe odznaczenie z tryskaj\u0105cym, zwyci\u0119zkim humorem, kt\u00f3ry lekko, z \u0142atwo\u015bci\u0105 przeni\u00f3s\u0142 na zebranych, wzbudzaj\u0105c dobry \u015bmiech na sali. A ja pono\u0107 nie mog\u0142am wyrwa\u0107 si\u0119 z oboz\u00f3w, by zamiast tego powiedzie\u0107 co\u015b o dzisiejszej Polsce, jak mi zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 wcze\u015bniejszy laurat Pojednania, niemiecki ksi\u0105dz katolicki&#8230; Jednak wzbudzi\u0142am wzruszenie i dobre, ludzkie \u0142zy. Zainteresowa\u0142am m\u0142odzie\u017c, kt\u00f3ra od razu prosi\u0142a, \u017cebym przysz\u0142a do ich szk\u00f3\u0142. Przypomnia\u0142am moich najdro\u017cszych, dzi\u0119ki kt\u00f3rym prze\u017cy\u0142am i sta\u0142am si\u0119 kim\u015b, kto zas\u0142u\u017cy\u0142 na to zaszczytne odznaczenie tego dnia, tego roku. Nie by\u0142o ich i tym razem przy mnie, jak podczas wszystkich uroczystych chwilach mojego \u017cycia, jak \u015blub, narodzenie dziecka, ukazanie si\u0119 ksi\u0105\u017cki&#8230; W kr\u00f3tkiej zmiance pewna gazeta okre\u015bli\u0142a moje wyst\u0105pienie na tej uroczsto\u015bci jako patos. Nie ma wi\u0119c r\u00f3\u017cy bez kolc\u00f3w, co jest normalne zreszt\u0105, bo nie ma dobra bez z\u0142a, \u015bwiat\u0142a bez ciemno\u015bci, \u017cycia bez \u015bmierci. Ale \u015bwiat\u0142o jest pot\u0119\u017cniejsze, i dobro &#8211; nawet je\u015bli jest go mniej!<\/p>\n<p>Inne teksty Haliny Birenbaum<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Halina Birenbaum: Refleksje wok\u00f3l mojego odznaczenia mianem Czlowieka Pojednania 2001 W marcu ubieg\u0142ego roku zosta\u0142am uhonorowana mianem Cz\u0142owieka Pojednania 2001. W czasie tej imponuj\u0105cej uroczysto\u015bci w Z\u0142otej Sali Uniwersytetu Kazimierzowskiego w Warszawie nie by\u0142am sama, odebra\u0142 te\u017c tego wieczoru swe odznaczenie z op\u00f3\u017anieniem za rok 1999 rabin Michael Schudrich z Nowego Yorku, znany ze swej [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"parent":3421,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-3426","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3426","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3426"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3426\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3553,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3426\/revisions\/3553"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3421"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.dialog.vip\/wp-preview\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3426"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}